Stap één: maak een lijst van materialen, niet van kamers
Onderhoud per kamer plannen werkt slecht, omdat je dan in de woonkamer drie verschillende materialen tegelijk tegenkomt en telkens iets anders nodig hebt. Per materiaal werkt beter, want dan doe je in één ronde alles wat dezelfde behandeling vraagt.
Loop één keer door je huis met een blaadje en noteer welke materialen er zijn. Bij de meeste mensen komt die lijst uit op zes of zeven groepen: massief hout, gefineerd of gelakt hout, natuursteen, metaal, textiel, glas en kunstplanten of zijdebloemen. Zet erachter hoeveel stuks je van elk hebt. Twintig minuten en je hebt een lijst die vijf jaar meegaat.
Die lijst bepaalt vervolgens je kalender. Massief hout wil twee keer per jaar aandacht, textiel elk kwartaal, natuursteen alleen als er iets gemorst is, en gelakt hout eigenlijk nooit meer dan afnemen. Onderhoud gaat dus niet over vaker poetsen; het gaat over weten wat wanneer aan de beurt is en de rest met rust laten.
Een handige toevoeging: schrijf per meubel op wat de afwerking is. Bij een mangohouten dressoir van 180 cm breed is dat iets anders dan bij een gelakt paneel dat er van een meter afstand hetzelfde uitziet. Welke afwerking je voor je hebt, en hoe je dat herkent, staat in hout onderhouden met olie, was of lak.
Lente: het moment dat je alles omdraait
Maart tot mei is het kwartaal waarin de meeste stof zichtbaar wordt, omdat de zon lager door de ramen naar binnen valt en op alles wat horizontaal ligt een grijs laagje laat zien.
Wat er in deze maanden aan de beurt is:
- Textiel wassen of luchten: bankhoezen, kussenhoezen, plaids en gordijnen. Kussens en plaids kunnen meestal op 30 graden, maar controleer het label. De volledige aanpak staat in sierkussens en plaids onderhouden.
- Vloerkleden omdraaien en aan de achterkant stofzuigen. Een kleed dat je twee keer per jaar 180 graden draait, slijt gelijkmatiger op de looproute. Vlekken die zijn blijven zitten pak je aan volgens vloerkleed schoonmaken.
- Massief hout voeden. Dit is het eerste van twee momenten per jaar. Werk in de richting van de nerf en laat een geolied blad daarna minstens vier uur met rust voordat er weer iets op komt te staan.
- Kunstplanten en zijdebloemen afstoffen, want die vangen in de winter meer stof dan echte planten. Zie kunstplanten onderhouden en zijdebloemen stofvrij houden.
- Ramen aan de binnenkant, en meteen de spiegels en glazen bladen mee. Voor rookglas en hoogglans geldt een andere werkwijze dan voor gewoon glas, en die staat in rookglas en hoogglans streeploos.
Reken op één zaterdag voor het hele rondje in een gemiddelde woning. Dat is het zwaarste kwartaal van het jaar; de andere drie zijn korter.
Zomer: zon, warmte en de weken dat je weg bent
In de zomer is de grootste bedreiging voor je interieur niet vuil maar licht. Direct zonlicht bleekt hout, textiel en zijdebloemen, en dat gaat sneller dan mensen denken: een kleed dat een zomer lang half in de zon ligt, laat een zichtbare lijn zien op de grens van de schaduw.
Wat je in juni tot augustus doet:
- Draai of verschuif wat half in de zon staat. Een vloerkleed, een plaid over de bank, een kussenrij op de vensterbank. Een halve draai elke zes weken houdt de kleur gelijkmatig.
- Sluit gordijnen of jaloezieën aan de zonkant tijdens de heetste uren. Dat scheelt bleking en houdt de kamer koeler, wat verder is uitgewerkt in je huis koel houden in de zomer.
- Natuursteen buiten en binnen controleren op vlekken. Een marmeren dienblad van 31 cm doorsnee van 7 cm hoog is poreuzer dan het eruitziet, en een glas rode wijn of citroensap trekt er binnen een uur in. De hele uitleg over impregneren en vlekken staat in marmer en natuursteen onderhouden.
- Voor de vakantie: gordijnen dicht aan de zonkant, planten verplaatsen, en de checklist uit je huis achterlaten tijdens de vakantie aflopen.
Wat je in de zomer juist niet doet is hout oliën in een kamer die overdag boven de 25 graden komt. De olie droogt dan te snel aan de oppervlakte en trekt slecht in.
Herfst: alles komt weer binnen
September tot november is het kwartaal van wisselen. De zomerspullen gaan weg, het winterse textiel komt terug, en dat is precies het moment om beide te controleren voordat je ze opbergt of neerlegt.
Berg zomerdecoratie schoon en droog op, in gesloten dozen en niet in plastic zakken, want daar blijft vocht in hangen. Hoe je dat per materiaal aanpakt en waar je het het beste bewaart, staat in decoratie opbergen per seizoen.
Verder in dit kwartaal:
- Tuinmeubelen schoonmaken en droog wegzetten voor de eerste vorst. Kussens gaan altijd binnen, ook als ze weerbestendig heten.
- Metaal poetsen. Messing en goudkleurige afwerkingen krijgen in een vochtig najaar sneller een doffe waas. Een aluminium kandelaar van 43 cm in brass antique heeft een bewust verouderde afwerking en moet je dus juist niet met een agressief middel te lijf gaan; het verschil per soort metaal staat in messing en goudkleurig metaal onderhouden.
- Massief hout voeden, ronde twee van het jaar. Doe dit voordat de verwarming aangaat, want droge lucht trekt vocht uit onbehandeld hout.
- Losse decoratie afwassen of afnemen voordat het winterspul erbij komt. Wat je daarvoor gebruikt hangt van het materiaal af; voor schelpenvazen staat dat in schelpenvaas onderhouden. Losse objecten en vazen vind je bij decoratieve objecten.
Winter: kaarsen, droge lucht en textiel dat elke dag gebruikt wordt
In december tot februari staat de verwarming maandenlang aan, en dat is de grootste belasting van het jaar voor hout en voor natuurlijke materialen. Een luchtvochtigheid onder de 40 procent laat massief hout krimpen, met naden en kieren als gevolg.
Het is ook het kwartaal waarin kaarsen branden. Laat een kaars per keer lang genoeg branden om de hele bovenlaag vloeibaar te krijgen, anders brandt hij zich een tunnel in; de details staan in kaarsen branden zonder tunnel. Kaarsvet dat toch in een windlicht loopt, haal je eruit volgens kaarsvet uit een windlicht verwijderen.
Tegen die droge lucht helpt weinig aan het meubel zelf. Wat wel helpt is de luchtvochtigheid tussen 40 en 60 procent houden en meubels van massief hout niet pal tegen een radiator zetten. Twintig centimeter afstand tot een verwarmingselement is het minimum, en een tafelblad dat boven een radiator uitsteekt vangt de warme lucht op precies de plek waar je hem niet wilt hebben.
Verder is dit het kwartaal waarin textiel dagelijks gebruikt wordt en dus tussentijds aandacht vraagt: kussens elke week opschudden en van vorm laten wisselen, plaids om de paar weken luchten. Na de feestdagen loop je de kamer nog één keer na, en daarvoor is het huis na de feestdagen de plek om te beginnen.
Wat maar één keer per jaar hoeft, en wat nooit
Niet alles hoort in een kwartaalritme. Deze taken doe je één keer per jaar en verder niet:
- Meubelscharnieren en ladegeleiders nalopen en aandraaien. Een deur die scheef hangt, sleept binnen een jaar het hout kapot.
- Viltjes onder poten vervangen. Ze slijten plat en dan krast het meubel de vloer.
- Lampenkappen van binnen afzuigen met de zachte borstel van de stofzuiger.
- Natuursteen impregneren, als het middel dat je gebruikt dat voorschrijft.
- De opbergdozen met seizoensdecoratie doorlopen en eruit halen wat je twee jaar niet hebt gebruikt.
En de dingen die je met rust laat: gelakt hout hoeft nooit geolied, gefineerd hout evenmin, en behandeld natuursteen wil geen schuurmiddel. De meeste schade aan meubels ontstaat niet door te weinig onderhoud maar door het verkeerde middel op het verkeerde materiaal. Welke producten waarvoor bedoeld zijn, staat per meubelsoort in meubels onderhouden.
