Het schoonmaakmiddel richt meer schade aan dan het vuil
De meeste doffe plekken op een marmeren blad komen niet van gemorste wijn. Ze komen uit de fles die er daarna overheen ging. Allesreiniger met azijn, een citroenreiniger, antikalk uit de badkamer: allemaal zuur. Marmer is kalksteen, en kalk en zuur reageren op elkaar. Die reactie vreet de gepolijste toplaag weg en laat een matte, iets ruwere plek achter die je vooral ziet als het licht er schuin op valt.
Dat gaat sneller dan de meeste mensen denken. Een schijfje citroen dat een minuut op een blad blijft liggen is al genoeg voor een zichtbare kring. In een marmeren fruitschaal van 30 bij 30 cm liggen sinaasappels en limoenen, en een aangesneden vrucht die daar een middag staat doet precies dat.
Er speelt nog iets. Marmer staat rond 3 op de hardheidsschaal van Mohs; glas zit op ongeveer 5,5 en een keukenmes daar vlak onder. Alles wat harder is dan de steen kan er een spoor in trekken. Een keramieken schaal die je over het blad schuift, de metalen bodem van een kandelaar, een zoutkorreltje onder een vaas: dat zijn de krassen die er later onverklaarbaar uitzien. Schuurmiddel en schuursponsjes doen hetzelfde, alleen over een groter oppervlak in één keer.
Ets, vlek en kring zijn drie verschillende problemen
Een matte plek is een ets. De steen zelf is aangetast en er zit geen vuil in, dus poetsen doet niets. Je herkent hem doordat de plek lichter en doffer is dan de rest en zijn vorm houdt, ook als het blad kurkdroog is.
Een donkere plek is een vlek. Olie, wijn, koffie of vet is in de steen getrokken en zit onder het oppervlak. Die kun je er wel weer uit halen, alleen niet door te boenen.
Een witte ring rond de plek waar een glas stond is meestal achtergebleven vocht of kalk, en die verdwijnt het makkelijkst van de drie.
Travertijn maakt het onderscheid nog scherper, want die steen is van nature poreus. Waar gepolijst marmer een dichte huid heeft, zitten in travertijn open gaatjes waar vocht in wegloopt. Een travertine object van 13 cm diep en 11,5 cm hoog op een salontafel merkt dat aan de onderkant het eerst, precies waar een druppel kaarsvet of handcrème blijft hangen.
Op groot formaat gelden dezelfde regels. Een salontafel met een blad van Tendua marmer van 97 cm doorsnee vangt in een woonkamer alles op wat er een avond op staat: glazen zonder onderzetter, een schaal chips, een kaars die net iets te ver is opgebrand. Hoe groter het blad, hoe langer een vlek onopgemerkt blijft.
Wat wel en wat niet in de wekelijkse ronde
Het dagelijks onderhoud van natuursteen is saai, en dat is precies de bedoeling. Lauw water, een microvezeldoek dat vochtig is en niet nat, eventueel een paar druppels pH-neutrale zeep in een halve liter water. Daarna meteen nadrogen met een tweede, droge doek, want achterblijvend water laat op donker marmer grijze sporen na.
Wat wel werkt:
- Een licht vochtige microvezeldoek, in rechte banen en niet in rondjes.
- Onderzetters onder alles met een natte of vette bodem: glazen, plantenpotten, olieflessen.
- Viltjes onder objecten met een harde onderkant, zoals een metalen standaard of een keramieken voet.
- Gemorst zuur direct opnemen, niet uitvegen. Deppen met keukenpapier en daarna afspoelen met lauw water.
- Poreuze steen om de zes tot twaalf maanden impregneren met een middel voor natuursteen.
Wat er niet bij hoort:
- Azijn, citroensap, ontkalker, badkamerspray en wc-reiniger.
- Schuurmiddel, schuursponsjes en staalwol.
- Een stoomreiniger; de combinatie van hitte en vocht opent de poriën.
- Bleekmiddel op gekleurd of geaderd marmer.
- Het blad laten opdrogen aan de lucht.
Een vlek weghalen, en waarom een ets iets anders vraagt
Voor een vlek werkt een pasta. Meng zuiveringszout of bakpoeder met water tot de dikte van tandpasta, breng een laag van ongeveer een halve centimeter aan over de vlek, dek af met huishoudfolie en laat het 24 uur staan. De pasta droogt langzaam in en trekt daarbij het vet of de kleurstof mee omhoog. Daarna afspoelen met lauw water en direct droogwrijven. Bij een oude vetvlek zijn twee of drie rondes normaal.
Wijn en koffie op licht marmer reageren daarnaast goed op waterstofperoxide van 3 procent, dat je door dezelfde pasta mengt. Op donkere of sterk geaderde steen laat je dat achterwege, omdat het kan bleken.
Een ets los je hier niet mee op, want er valt niets uit te trekken. Een lichte ets haal je weg met polijstpoeder voor marmer: een beetje poeder, een vochtige doek en met lichte druk in kleine rondjes tot de glans terugkomt. Zit de plek dieper of loopt hij over een naad, dan is het werk voor een natuursteenspecialist die het blad opnieuw schuurt en polijst.
Kleine massieve objecten zijn dankbaarder dan grote bladen. Een marmeren knoop sculptuur van 26 bij 20 bij 9 cm kun je gewoon boven de gootsteen behandelen en aan alle kanten bekijken, en bij zo'n stuk in bruin marmer met witte aders valt een lichte ets bovendien veel minder op dan op een strak wit blad. Dat is ook een aankoopargument: hoe drukker de tekening, hoe vergevingsgezinder de steen. Meer over de aanpak per materiaal staat in meubels onderhouden van hout tot bouclé, en de kleinere stenen objecten vind je bij de decoratieve objecten.
