Velvet en fluweel onderhouden: pool, vlekken en stofzuigen

Stap één: zoek het label voordat je iets aanraakt

Voor je een doek pakt, zoek je de reinigingscode. Bij een bank of fauteuil zit die op een label onder de zitting of aan de binnenkant van de hoes bij de rits; bij een stoel meestal onder het frame. Dat labeltje bepaalt alles wat daarna mag.

Vier codes komen voor. W betekent dat een waterbasis toegestaan is, dus een licht schuimend textielmiddel. S betekent solvent: alleen een oplosmiddel op basis van alcohol of terpentine, geen water. WS laat allebei toe. Een X betekent uitsluitend stofzuigen en borstelen, en verder niets.

Weet je de code niet, ga dan uit van S. Water is namelijk het middel dat op velvet de meeste onherstelbare schade aanricht, en juist die schade is het lastigst terug te draaien.

De vezel telt daarna. Polyestervelvet, zoals de bekleding van de barstoel Bolton met een zithoogte van 77 cm in 100 procent polyester, is verreweg het vergevingsgezindst: de vezel neemt weinig vocht op en de pool veert terug. Katoenvelvet neemt vocht wel op en droogt met een zichtbare rand. Viscosevelvet is het gevoeligst van allemaal en houdt watervlekken permanent vast, ook als je precies volgens het boekje werkt.

Test elk middel eerst op een verborgen plek: de achterkant van een rugkussen, de onderrand van een zitting, de binnenkant van een armleuning. Breng een klein beetje aan, laat het 24 uur drogen en kijk dan pas of de kleur en de glans nog kloppen. Waarom de kleur van velvet sowieso verandert met de kijkrichting staat in velvet in huis.

Stofzuigen is de belangrijkste handeling, en er gaat het meeste mis

Van al het onderhoud aan velvet doet stofzuigen verreweg het meeste werk, en het wordt bijna altijd te ruw gedaan.

Het probleem zit onderin. Stof, zand en kruimels zakken tussen de opstaande vezels tot op het grondweefsel, en daar werken ze als schuurpapier zodra iemand gaat zitten. Wat je aan de bovenkant ziet is glans die dof wordt; wat er gebeurt is dat de pool aan de voet wordt doorgeschuurd. Dat is de manier waarop velvet in de praktijk versleten raakt, en dat proces begint stil.

Gebruik een zachte borstelmond en zet de zuigkracht op de laagste stand. Een mondstuk met een kloppende of roterende borstel hoort niet op velvet: dat trekt de pool los uit het weefsel. Beweeg in lange banen mee met de vleug, dus in de richting waarin de pool ligt, en niet kriskras.

Eens per een of twee weken is genoeg voor een bank die dagelijks gebruikt wordt. Bij eetkamerstoelen met velvet, zoals de Savoy met een zithoogte van 49 cm en een zittingdiepte van 48 cm, doe je vooral de zitting en de naad tussen zitting en rugleuning; daar verzamelt zich het meeste, en juist daar kun je er met een brede mond niet bij. Een smalle mond langs de biezen en in de rugnaad kost dertig seconden per stoel.

Laat een grondig gereinigde vloer trouwens wel eerst uitdampen. Losgetrapt stof komt binnen een uur terug in het textiel, en dat is een van de redenen dat een schoongemaakte bank de week erna alweer dof oogt; hoe je dat probleem in het hele huis kleiner maakt, staat in minder stof in huis.

Pooldruk: wat terugkomt en wat blijft

Op elke velvet zitting ontstaan lichte en donkere velden. Het loont om te weten dat daar twee verschillende dingen achter zitten, want de een is op te lossen en de ander niet.

Platgedrukte pool die weer rechtop kan komen, herken je aan de rand: die is scherp, alsof er iets op heeft gestaan. Een tas, een doos, een knie. Dat trek je eruit.

Blijvende schaduwvorming ziet er anders uit: zachte, uitgelopen velden met vage randen, meestal precies op de plek waar iemand altijd zit. Daar is de pool blijvend een andere kant op gaan liggen. Het is geen slijtage en geen fout, en het gaat niet weg.

De pool oprichten gaat in deze volgorde. Borstel eerst tegen de vleug in met een zachte kledingborstel, zodat de vezels loskomen. Borstel daarna terug in de richting van de vleug, zodat alles weer één kant op ligt. Voor hardnekkige plekken houd je een stoomapparaat op tien centimeter afstand, twee tot drie seconden per stuk, en borstel je meteen na terwijl de stof nog warm is. Laat de zitting daarna een uur met rust voordat er weer iemand op gaat.

Een strijkijzer raakt de stof nooit aan, ook niet met een doek ertussen. De hitte plet de pool in plaats van hem op te tillen, en dat is niet terug te draaien.

Verdeel de belasting waar je kunt. Draai losse zit- en rugkussens elke week een halve slag om, en wissel bij een bank waar altijd dezelfde persoon op dezelfde plek zit af en toe van kant. Bij losse sierkussens werkt hetzelfde principe, en wat er verder met vulling en hoezen gebeurt staat in sierkussens en plaids onderhouden.

Vlekken: deppen, van buiten naar binnen, en drogen vanaf de rand

Snelheid telt hier zwaarder dan het middel. Een verse vlek op polyestervelvet is meestal met een droge doek al voor de helft weg; dezelfde vlek een dag later zit in het grondweefsel.

Werk altijd deppend en nooit wrijvend. Leg een droge, witte doek op de vlek en druk aan zodat het vocht in de doek trekt. Wrijven duwt de vloeistof juist door de pool heen naar de onderkant, en het draait de vezels alle kanten op, waardoor je naast de vlek ook een matte plek krijgt.

Werk bovendien van buiten naar binnen. Begin op de schone rand en werk naar het midden toe, anders duw je de vlek elke keer een stukje groter.

Per soort verschilt de aanpak. Koffie, thee en wijn zijn waterbasis: eerst deppen, daarna bij een W- of WS-label een licht schuimend middel met alleen het schuim, niet met de vloeistof zelf. Vet en olie neem je eerst op met een droog absorberend poeder dat je een half uur laat staan en daarna afzuigt; pas als dat de vetlaag eruit heeft, kijk je naar de rest. Inkt en make-up horen bij een S-label thuis en zijn de categorie waarbij een specialist vaak goedkoper uitpakt dan een tweede poging.

Het randje voorkomen is de laatste stap en wordt het vaakst overgeslagen. Werk het vochtige gebied uit tot aan een naad of een bies, zodat er geen scherpe overgang midden op een vlak ontstaat. Droog daarna met een föhn op de koudste stand, op twintig centimeter afstand, terwijl je met de borstel meebeweegt in de richting van de vleug.

Zes dingen die je op velvet nooit doet

• Met een natte doek over het hele vlak gaan. Dat plet de pool overal tegelijk en levert een dof oppervlak op dat je alleen met stoom en veel geduld terugkrijgt.
• Heet water gebruiken. Warmte in combinatie met vocht zet de vezel vast in de stand waarin hij op dat moment ligt.
• Een stoomstrijkijzer op de stof zetten. Stoom op afstand helpt, contact niet.
• Sterk plakkende tape of een kledingroller met agressieve lijm. Die trekken losse pool mee en laten een zichtbaar spoor achter. Voor haren van huisdieren werkt een licht bevochtigde rubberen handschoen beter.
• Een schuurspons of borstel met harde haren. Alleen zachte haren, van een kledingborstel of een schone zachte tandenborstel voor kleine plekken.
• Een velvet meubel dagenlang in de volle zon zetten. Uv-licht bleekt de kop van de vezel het eerst, waardoor er precies op de zonzijde een lichtere baan ontstaat.

Een velvet kussen laten drogen terwijl er iemand op leunt hoort in hetzelfde rijtje. Een sierkussen van 50x50 cm in taupe met goudtint droogt in een paar uur, maar wel op zijn kant en niet onder een rug.

Het ritme dat je aanhoudt

Wekelijks: losse kussens omdraaien en opschudden, en met een zachte borstel in de richting van de vleug over de zitvlakken gaan. Twee minuten werk voor een hele bank.

Om de een tot twee weken: stofzuigen met de zachte borstelmond op de laagste stand, inclusief de naden en de biezen.

Twee keer per jaar: de zitting van elk meubel nalopen op platgedrukte plekken en die met stoom en borstel oprichten. Draai de kussens dan meteen 180 graden om, zodat de slijtage niet altijd op dezelfde helft valt. Dat past goed in de rest van een onderhoudskalender per seizoen.

En één keer, bij aanschaf: leg vast welke code op het label staat en welk middel je hebt getest. Dat scheelt over drie jaar een verkeerde beslissing op een moment waarop je haast hebt. Meer velvet in de eetkamerstoelen en het bredere onderhoud van gestoffeerde meubels staat in meubels onderhouden.