De reflex die het probleem groter maakt
Condens op de ruit wordt meestal weggeveegd met een doek, waarna de verwarming een graad omhoog gaat en de deur dicht blijft. Dat is precies de verkeerde volgorde. Het water dat je van het glas haalt kwam niet van buiten, het kwam uit de kamer zelf, en zolang het nergens heen kan slaat het een paar uur later opnieuw neer op de koudste plek die het kan vinden.
Warme lucht houdt meer waterdamp vast dan koude lucht. Een kamer van 20 graden met een luchtvochtigheid van 60 procent begint te condenseren zodra een oppervlak onder ongeveer 12 graden zakt. Enkel glas, een niet geïsoleerde buitenhoek en de muur achter een volle kast halen die 12 graden in november moeiteloos.
Wat wel werkt is dwarsventilatie: twee ramen aan verschillende gevels vijf tot tien minuten tegen elkaar open. De lucht is dan ververst voordat de muren en de meubels zijn afgekoeld, en de kamer warmt daarna sneller op dan wanneer je een kiepraam een halve dag laat hangen. Een hygrometer van een paar euro laat zien of het effect heeft. Tussen 40 en 60 procent relatieve luchtvochtigheid zit je goed.
Tel eens op hoeveel water er per dag bij komt
Een huishouden van vier brengt op een gewone dag tien tot vijftien liter water in de lucht. Dat klinkt onwaarschijnlijk tot je het uitsplitst.
- Douchen: een halve tot een hele liter per beurt
- Een was binnen drogen: twee tot drie liter per machine
- Koken zonder afzuigkap: bijna een liter per maaltijd
- Ademen en transpireren: rond een liter per persoon per etmaal
- Kamerplanten: enkele deciliters, afhankelijk van hoeveel je giet
Die optelsom is nuttiger dan hij lijkt, want hij laat zien waar de winst zit. Twee wassen per week binnen drogen weegt zwaarder dan alle planten in de kamer bij elkaar. In een appartement zonder buitenruimte is een droogrek in de badkamer met het raam op een kier daarom een betere plek dan een droogrek in de woonkamer, ook al voelt dat andersom logischer.
De plekken die het als eerste verraden
Vocht slaat neer op de koudste plek van de kamer, en die zit per huis ergens anders. Een paar situaties komen steeds terug.
Een boekenkast die strak tegen een noordgevel staat. Achter die kast beweegt geen lucht, de muur blijft koud en na één winter zie je stippen op de achterwand. Vijf centimeter ruimte tussen kast en muur is in de meeste huizen genoeg om dat te voorkomen.
De slaapkamer waarvan de deur de hele nacht dicht is. Twee volwassenen brengen daar in acht uur ruim een halve liter water in de lucht, op het moment dat het glas de laagste temperatuur van het etmaal heeft.
Verder: de hoek naast een kozijn waar twee buitenmuren samenkomen, de vensterbank onder een schuifpui en natuurlijk de badkamer. Daar is de piek kort maar heftig, want na een douche van tien minuten loopt de luchtvochtigheid tegen de 90 procent. Dat is ook de reden dat je in die ruimte spaarzaam decoreert; hoe je dat doet staat in het stuk over de badkamer aankleden zonder hem vol te zetten.
Hout beweegt mee met de lucht
Hout neemt vocht op en staat het weer af, en verandert daarbij van maat. Een massief blad van 90 cm breed kan tussen een droge winterweek en een klamme herfstweek een paar millimeter verschillen. Daar is niets mis mee. Het wordt pas een probleem als het snel gaat, of als het lang duurt.
Lades die in november klemmen en in maart weer soepel lopen zijn dus geen fabricagefout. Een kastdeur die een tijdje niet helemaal sluit meestal ook niet. Wat je wel serieus moet nemen is fineer dat aan de rand omhoog komt, want dat komt niet vanzelf terug.
Het dressoir Langford heeft een corpus van eiken fineer en gerecycled hout met een keramiek blad, 120 cm breed en 77 cm hoog. Zo'n opbouw is maatvaster dan massief hout, maar de lijmnaad onder het fineer heeft last van maandenlang hoge luchtvochtigheid. Zet een meubel met fineer daarom niet met de rug tegen een koude buitenmuur, en zeker niet in een kamer die je nooit verwarmt. Welke afwerking hoeveel bescherming geeft, staat in het overzicht van olie, was en lak op houten meubels.
Textiel is de spons die je niet ziet
Katoen, wol en viscose nemen waterdamp uit de lucht op en geven die weer af, zonder dat je er iets van merkt tot het textiel klam aanvoelt. Een plaid van 140 bij 180 cm die opgevouwen achterin een dichte kast tegen een buitenmuur ligt, ruikt na een winter anders dan dezelfde plaid over de leuning van de bank.
Berg wintertextiel dus niet luchtdicht op. Een gesloten opbergbox met een deksel is prima in een verwarmde kamer en een slecht idee op een koude zolder.
Kussenvullingen verschillen onderling flink: veren drogen trager dan polyester en houden een vochtige geur langer vast. In het overzicht van sierkussens en plaids staat per artikel welke vulling erin zit, en hoe je ze wast en lucht staat in het stuk over sierkussens en plaids onderhouden.
Schelpen, steen en metaal
Natuurlijke materialen reageren allemaal net anders op een vochtige kamer.
De schelpenvaas mother of pearl van 40 cm doorsnee en 77 cm hoog is bekleed met schelpdelen onder een gesloten laklaag, dus de vaas zelf neemt geen vocht op. De praktische fout zit ergens anders: water dat na een boeket in zo'n hoge vaas blijft staan, verdampt langzaam in de kamer en laat een randje achter. Leeg hem voordat de kachel aangaat.
Onbehandeld marmer en travertin zijn poreus. In een badkamer geeft dat vlekken die van binnenuit komen en die je er met een doek niet meer uit haalt; marmer en natuursteen onderhouden gaat over impregneren en over wat je nooit op kalksteen gebruikt. Messing en goudkleurig metaal lopen in een vochtige kamer sneller aan, wat op zich terug te poetsen is, zie messing en goudkleurig metaal onderhouden.
Glas, resin en gelakte schelp trekken zich van luchtvochtigheid vrijwel niets aan. Dat maakt ze bruikbaar op plekken waar hout en textiel het moeilijk hebben.
Wat je aan de inrichting verandert
De ingrepen die het meeste opleveren kosten niets.
- Trek grote kasten vijf centimeter van de buitenmuur en houd de plinten vrij, zodat er lucht langs kan.
- Laat gordijnen niet over de radiator vallen. De warme lucht gaat dan achter de stof omhoog langs het koudste glas en de kamer zelf blijft kouder. Een gordijn dat op de vensterbank eindigt of naast de radiator tot de vloer valt, werkt beter.
- Houd de badkamerdeur dicht tijdens en vlak na het douchen en zet het raam open of laat de ventilator doorlopen. Doe je de deur meteen open, dan verdeel je de damp over de hele verdieping.
- Zet een meubel met een gesloten rug niet klem in een koude hoek. Een console of een lage kast met open onderkant is daar een betere keuze.
- Laat een kamer die je niet gebruikt niet onder de 15 graden zakken met de deur dicht. Het scheelt minder op de rekening dan je denkt en het is precies de kamer waar het misgaat.
Het ritme dat je erin houdt
Vocht bestrijd je niet met een actie maar met een gewoonte. Drie snelheden zijn genoeg.
Dagelijks: 's ochtends vijf tot tien minuten dwarsventileren, ook in januari. Ventilatieroosters open laten staan, ook als het tocht.
Wekelijks: kijk achter de meubels die tegen een buitenmuur staan en voel de muur. Koud en droog is normaal, koud en vochtig niet.
Twee keer per seizoen: haal opgeslagen textiel uit de kast en hang het een uur voor een open raam. Schuif de grote meubels een keer los en veeg de vloer erachter. Lees de hygrometer af en noteer wat er staat, want één meting zegt weinig en vier metingen over een winter zeggen alles.
