Wat het vaatwasmiddel oplost
Vaatwastabletten zijn sterk alkalisch, met een pH die rond de 11 ligt. Dat is wat vet losweekt, en het is ook wat een aantal decoratiematerialen langzaam afbreekt. De schade komt zelden na één wasbeurt; hij stapelt zich op tot je hem opeens ziet, en dan is er niets meer aan te doen.
1. Loodkristal. Kristal is zachter dan gewoon glas en verliest in de machine zijn glans, waarna het als een matte, melkachtige laag blijft zitten. Waarom dat onomkeerbaar is en waar de grens tussen kristal en gewoon glas ligt staat in glas en kristal schoonmaken.
2. Decoratie boven het glazuur. Bij handgeschilderd aardewerk en bij opdruk die na het bakken is aangebracht, ligt de kleur bovenop de glazuurlaag in plaats van eronder. Die kleur laat na tien tot twintig wasbeurten los, eerst als een vage rand en daarna in schilfers; het verschil met decoratie onder het glazuur is uitgelegd in keramiek en aardewerk onderhouden.
3. Gouden en platina randen. Een metaalrand is een dun laagje edelmetaal dat op de glazuur is gestookt. Het middel tast het aan, het wordt eerst dof en daarna bruinig, en er is geen manier om het terug te krijgen.
4. Marmer, travertijn en kalksteen. Natuursteen is poreus en kalkhoudend, dus zowel de hitte als het middel doen mee: de polijstlaag wordt fletsig en de steen zuigt water op dat er dagenlang in blijft zitten. Een marmeren fruitschaal van 30 bij 30 cm veeg je af met een licht vochtige doek en droog je meteen na. De volledige aanpak staat in marmer en natuursteen onderhouden.
Wat 60 graden en een droogfase doen
De tweede groep gaat niet kapot aan de chemie maar aan warmte en aan water dat te lang blijft zitten. Een vaatwasser komt in de hoofdwas op 55 tot 65 graden en droogt daarna na met restwarmte. Een eco-programma redt dit niet: dat wast koeler maar duurt twee tot drie uur, en juist die weekduur is voor hout en lijm het probleem.
5. Hout, in welke vorm dan ook. Een dienblad van mangohout, een houten voet, een houten handvat: het hout zet uit, de vezel komt omhoog en het oppervlak wordt ruw. Bij een geolied blad spoelt de olie er bovendien uit, waarna de eerste vetvlek er meteen in trekt. Wat er dan wel moet gebeuren staat in hout onderhouden met olie, was of lak.
6. Alles wat gelijmd is. Een glazen cilinder in een houten voet, een metalen ring om een glas, een steen op een sokkel: die verbindingen zijn met lijm gemaakt, en de meeste constructielijmen verweken tussen 60 en 80 graden. Een windlicht van 21 cm met een mangohouten voet en een amberkleurige glazen cilinder komt er dus los uit, niet gebroken maar wel als twee delen.
7. Resin en polyresin. Dit materiaal ziet eruit als steen en is het niet. Het vervormt bij hoge temperatuur, de matte afwerking wordt glanzend op de plekken waar de sproeiarm recht op staat, en een schaal met een dunne rand gaat licht kromtrekken.
Wat metaal en schelp overkomt
De laatste drie zijn de gevallen waarin het object er ongeschonden uitkomt en pas twee weken later laat zien wat er gebeurd is. Dat is ook de reden dat ze zo vaak alsnog in de machine belanden: de eerste keer leek het immers goed te gaan.
8. Messing, brons en verguld metaal. Op vrijwel al het decoratieve messing zit een transparante lak die de aanslag tegenhoudt. Het vaatwasmiddel haalt die laag eraf, en daarna oxideert het metaal in weken in plaats van in jaren. Poetsen en beschermen doe je zoals beschreven in messing en goudkleurig metaal onderhouden.
9. Aluminium. Onbehandeld aluminium reageert met alkalisch water en wordt grijs en vlekkerig, met donkere plekken die niet meer weggaan. Dat is dezelfde reactie die aluminium pannen dof maakt, alleen valt het op een decoratieve vaas veel meer op.
10. Schelp, parelmoer en capiz. Schelp bestaat grotendeels uit kalk en zit in laagjes op een drager gelijmd. Hitte en middel samen laten die laagjes loskomen en halen de glans van het parelmoer. Een schelpenvaas van 34 cm doorsnee met mother of pearl houd je alleen bij met een droge, zachte kwast; de rest van de aanpak staat in schelpenvazen onderhouden.
Voor alle tien geldt hetzelfde alternatief: lauw water van rond de 35 graden, één druppel afwasmiddel, een zachte doek en direct nadrogen. Het kost per stuk minder dan een minuut, en dat is inclusief het moment dat je het ding oppakt om te kijken waar de aanslag zit. Nadrogen is daarbij het deel dat mensen overslaan, terwijl het water dat je laat opdrogen precies de kalkring achterlaat waar je de volgende keer weer tegenaan poetst.
Twijfel je over een object dat uit meerdere materialen bestaat, dan geldt de zwakste schakel. Een glazen schaal met een messing ring eromheen is voor de vaatwasser een messing object, en een keramieken vaas met een houten deksel is een houten object. Welke materialen in een stuk zitten staat op de productpagina; bij de woonaccessoires is dat de regel die je zoekt voordat je iets in de machine zet.
