Verlichte kerstdecoratie: wat blijft staan na de feestdagen?

Het uur waarop het huis kantelt

Ergens tussen half vijf en vijf uur gebeurt het in november. Buiten is het nog niet donker maar ook niet meer licht, en binnen is het dat allebei tegelijk. Op dat moment gaat er iemand rond met een schakelaar of een stekkerdoos, en verandert de kamer van functie. Tot dat uur was het de plek waar iemand aan tafel zat te werken. Daarna is het de plek waar je zit.

Verlichte decoratie doet in die overgang iets wat een lamp niet doet. Een lamp maakt een ruimte bruikbaar; een reeks kleine lichtpunten maakt hem bewoond. Het verschil zit in de spreiding. Eén lichtbron trekt alles naar zich toe, twintig kleine punten verdelen de aandacht en laten de kamer groter aanvoelen dan hij op dat uur eigenlijk is.

In een huis waar de eettafel en de bank in dezelfde ruimte staan, is dat uur ook het moment waarop de tafel zijn rol kwijtraakt. De laptop gaat dicht, de lamp boven de tafel gaat uit, en het licht verhuist naar de hoeken. Zonder verlichte decoratie gebeurt dat abrupt: één schakelaar om, en de halve kamer valt weg in het donker. Met kleine lichtpunten verspreid over de ruimte verloopt diezelfde overgang geleidelijk, omdat er in elke hoek iets blijft branden dat er om vier uur ook al stond.

Wat opvalt als je erop let: bijna niemand doet dit halverwege. De verlichting gaat in één keer aan, en de rest van de avond blijft alles branden tot het laatste moment. Dat is ook het uur waarop de klok weer meedoet. In het donker is de wandklok in de keuken vaak het enige wat nog echt afleesbaar is, en dat is precies de reden die uitgewerkt staat in het stuk over waarom een keukenklok eerst leesbaar moet zijn en pas daarna decoratief.

De kortste dagen liggen halverwege december, maar het gevoel van de donkere maanden begint eerder, ongeveer nu. Hoe die maanden aan het licht in huis vragen staat verder beschreven in het artikel over licht in de donkere maanden.

Een lichtsnoer leest anders in een bloesemboom dan in een spar

Een spar heeft dichte, donkere naalden. Elk lampje ligt daar in een klein zwart gat en steekt fel af, wat de reden is dat een verlichte kerstboom van een afstand als een verzameling stippen leest. Bij een boom met open takken gebeurt het omgekeerde: het licht gaat er dwars doorheen, raakt de tak erachter en komt als een zachte gloed terug.

Dat verschil is goed te zien bij een sakura bloesemboom van 110 cm hoog met een breedte van 80 tot 90 cm. De witte zijden bloemen kaatsen het licht terug in plaats van het te slikken, waardoor de hele kroon oplicht en niet alleen het punt waar het lampje zit. Dezelfde reeks lichtjes lijkt daar dubbel zo groot als in een dichte boom.

Bij een magnolia boom van 150 cm op een perentak speelt daar de schaduw nog overheen. De takken staan ver uit elkaar, dus vlak achter de boom verschijnt een tweede boom van schaduwlijnen op de wand. Liggen de lampjes laag in de stam, dan waaiert die schaduw omhoog uit tot boven de bloemen; hangen ze hoog, dan valt hij juist samen met de boom zelf en zie je er niets van terug.

De kaalste variant is misschien wel de mooiste in dit licht. Een ghostwood opmaak met twee takken van 150 cm en zijden magnolia bloemen in wit en lichtroze heeft nauwelijks blad, dus je ziet het hout zelf oplichten: de bochten, de knopen, de plekken waar de tak dunner wordt. Hoe je zo'n snoer door een tak legt zonder dat het snoer zelf in beeld komt, staat uitgewerkt in het stuk over lichtjes in een kunstboom.

Overdag is het dezelfde kamer, en toch niet

Bij daglicht verdwijnt de helft van dit alles. Wat 's avonds een warme gloed was, is 's ochtends een dun zwart draadje over een tak, met om de tien centimeter een grijs bolletje eraan. Dat is de rekening die verlichte decoratie stelt: hij wordt betaald in de uren waarin hij uit staat.

Sommige opstellingen betalen die rekening moeiteloos. Een enkel snoer diep in een boom is overdag onzichtbaar, want de takken zelf zijn het decor. Andere doen dat niet. Een snoer dat over een schouw ligt gedrapeerd, of langs de rand van een boekenkast, ligt daar overdag als een kabel; er is geen tak om achter te verdwijnen en de plint van de kast maakt hem juist beter zichtbaar.

Op de dagen dat het buiten grijs blijft, valt daarnaast iets anders op. De lichtjes concurreren dan met een raam dat zelf lichtgrijs oplicht, en verliezen. De hele opstelling zakt weg tot iets wat je pas weer opmerkt als je het gordijn dichtdoet. In de collectie kunstbomen zijn dat de exemplaren die het ook zonder stroom redden: een boom die overdag op zijn vorm staat en 's avonds licht krijgt, in plaats van andersom.

Kleur speelt hier ook mee. Zonder rood en groen ziet een verlichte opstelling er in januari nog steeds bewust uit, wat de kern is van het artikel over kerst zonder rood en groen.

Er is één plek waar het bij daglicht wel beter wordt in plaats van slechter, en dat is de vensterbank aan de straatkant. Overdag zie je daar vanaf de bank alleen tegenlicht en dus een silhouet; buiten, als je thuiskomt, zie je het omgekeerde. Die opstelling is niet voor de bewoners gemaakt maar voor de stoep, en hij werkt precies zolang de gordijnen open blijven.

Wat er half januari nog blijft staan

De week na de feestdagen zijn de meeste huizen sneller leeg dan ze vol raakten. De ballen gaan in een doos, de boom gaat de deur uit, en dan blijft er meestal één ding staan: het snoer in de tak op de gang, of de kleine lichtpunten in de vensterbank. Niemand haalt die weg, omdat ze op zichzelf niets met december te maken hadden.

Dat is het rustigste bewijs dat een opstelling klopt. Alles wat in januari onnatuurlijk voelt, was decoratie van het seizoen; alles wat blijft staan, was gewoon licht in de kamer. Een boom die het hele jaar staat en in december een snoer krijgt, valt daarmee vanzelf in de tweede groep. Waar zo'n boom in de kamer hoort te staan en welke hoogte bij welke ruimte past, staat in het overzicht over de plek van een kunstboom in de kamer.

Wat er wel weg moet, verdwijnt in dozen die je een jaar later terugvindt. Hoe je die opslag ordent zonder een kast vol losse snoeren staat beschreven in het stuk over decoratie opbergen per seizoen. En de kamer die daarna overblijft, met de lege plek waar de boom stond, komt aan bod in het artikel over het huis na de feestdagen.