De drie naast elkaar
| Schemerlamp | Leeslamp | Sfeerlamp | |
|---|---|---|---|
| Taak | de kamer op een basisniveau brengen | genoeg licht op een bladzijde | een plek laten oplichten |
| Licht | 200 tot 400 lumen, diffuus | 400 tot 600 lumen op het boek | 50 tot 150 lumen |
| Lichtbron op | 110 tot 140 cm boven de vloer | 100 tot 130 cm, naast je schouder | 40 tot 80 cm |
| Kap | open boven en onder | gesloten koepel of richtbaar | klein, vaak gekleurd glas |
| Dimmen | prettig | niet nodig, wel handig | vrijwel altijd |
| Waar je hem ziet | in je gezichtsveld, dus geen fel peertje | buiten je gezichtsveld | juist wel in beeld |
De drie worden door elkaar gehaald omdat ze op de winkelvloer allemaal "sfeerverlichting" heten en op dezelfde tafel staan. Thuis blijkt het verschil meteen: de een verlicht de kamer, de ander verlicht jouw boek, en de derde verlicht vooral zichzelf. Koop er één en verwacht er alle drie de taken van, en je hebt de lamp die na een half jaar in de logeerkamer belandt.
De schemerlamp draagt de kamer
Dit is de lamp die het meeste werk doet en de minste aandacht krijgt. Een schemerlamp vult het gat tussen de plafondlamp die je 's avonds niet meer aan wilt en de duisternis daarna. Hij hoort dus niet fel te zijn, maar wel breed: licht dat boven en onder de kap uit komt en de wand en het plafond eromheen meeneemt.
Daarom staat of valt zo'n lamp met de kap. Linnen en katoen laten licht door en maken van de kap zelf een zacht oplichtend vlak. De tafellamp Monsoe is daar een goed voorbeeld van: 78 cm hoog met een linnen kap van 40,5 cm doorsnee, een verhouding waarbij een groot deel van het licht dwars door de stof naar buiten komt in plaats van alleen omhoog en omlaag. Op een dressoir van 77 cm hoog zit de onderkant van die kap ruim boven ooghoogte van iemand op de bank, en dat is precies waar je hem wilt hebben.
Er is één plek waar een schemerlamp niet werkt, en dat is voor een donkere wand. De helft van zijn opbrengst zit in wat de omgeving terugkaatst; tegen antracietgroen of donker hout verdwijnt dat. In zo'n kamer heb je er eerder drie nodig dan twee, of je verschuift de lamp naar de lichtste wand die er is.
Twee schemerlampen in een kamer van vier bij vijf meter is een realistisch minimum. Eén schemerlamp verlicht een hoek; twee verlichten een kamer, omdat de schaduwen elkaar opheffen. Hoe je ze per meubel plaatst, staat uitgewerkt in welke tafellamp bij welke plek hoort.
De leeslamp stuurt licht ergens heen
Een leeslamp heeft een tegenovergestelde opdracht: zoveel mogelijk licht op een klein vlak en zo min mogelijk in je ogen. Dat vraagt om een kap die het licht bundelt en om een positie net achter en naast je schouder, zodat je hoofd geen schaduw op de bladzijde werpt.
De vloerlamp Hasden is met 135 cm hoog en 45 cm diep een lamp die dat kan doen: de koepelvormige kap stuurt het licht omlaag in plaats van de kamer in. Zet hem links- of rechtsachter de fauteuil, ongeveer een halve meter uit de rugleuning. De lichtbron komt dan op zo'n 110 tot 120 cm boven de vloer, ruim boven je hoofd, en het licht valt schuin op de bladzijde.
De fout die je het vaakst ziet is een leeslamp vóór de stoel, aan de andere kant van de bijzettafel. Het licht komt dan van voren, je eigen hoofd staat niet in de weg maar de lichtbron wel: je kijkt er de hele avond langs. Achter je schouder is minder decoratief en werkt beter. Een wandlamp met een zwenkarm op ongeveer 120 cm boven de vloer doet hetzelfde in een kamer waar geen vloerruimte over is.
Belangrijker dan het aantal lumen is dat het licht niet direct in je gezichtsveld zit. Een blote lichtbron op leeshoogte vermoeit je ogen sneller dan te weinig licht. Meer daarover, inclusief hoeveel licht je waar nodig hebt bij welke leeftijd, staat in leeslicht: hoeveel en waar. Voor de positie van een staande lamp in een hoek is de vloerlamp in de hoek het stuk om te lezen. Voor het overzicht van wat er verder in de categorie staat, kijk je bij de vloerlampen.
De sfeerlamp mag zelf mooi zijn
De derde soort heeft geen functionele taak en dat maakt hem juist bruikbaar. Een sfeerlamp is klein, staat laag en geeft weinig licht: net genoeg om een hoek van een kast, een vensterbank of een nachtkastje uit het donker te halen. Hij hoort in je gezichtsveld te staan, want hij is bedoeld om gezien te worden.
De tafellamp Peyton van 32 cm hoog met een marmeren voet van 16 cm doorsnee is zo'n lamp. Op een bijzettafel van 50 cm hoog komt de lichtbron op ongeveer 75 cm boven de vloer uit, laag genoeg om een warme plas licht op het blad te maken en niets meer dan dat.
Een sfeerlamp verdraagt ook een sterkere kleur dan de andere twee. Amberkleurig glas, gerookt glas of een donkere kap halen zoveel licht weg dat je er niet bij kunt lezen, en precies dat maakt hem geschikt. Kies er wel een warme bron bij, rond 2200 kelvin, want koel wit licht achter gekleurd glas wordt grauw in plaats van warm.
Vier van die kleine lichtpunten door een kamer verdeeld doen 's avonds meer voor de sfeer dan één sterke lamp in het midden. Ze zetten ook de dieptewerking terug: een kamer met licht op drie verschillende afstanden van je oog leest als een ruimte, een kamer met één lichtbron leest als een vlak.
Waarom één lamp zelden twee taken aankan
De meeste teleurstellingen bij lampen komen uit de wens om er één te kopen die alles doet. Drie dingen zitten dat in de weg.
De kap. Een kap die licht doorlaat verlicht de kamer en verlicht je boek slecht, omdat het licht alle kanten op gaat. Een gesloten koepel doet het omgekeerde. Een enkele lamp kan niet tegelijk breed spreiden en bundelen.
De hoogte. Leeslicht hoort ongeveer op schouderhoogte naast je stoel, sfeerlicht hoort lager en schemerlicht hoger. Een lamp staat op één hoogte.
De schakeling. Een schemerlamp wil je vaak halverwege, een leeslamp wil je vol aan en een sfeerlamp wil je laag. Zet je ze op één schakelaar, dan is er altijd één die verkeerd staat. Aparte dimmers of losse stekkerdimmers lossen dat op, en over de keuze daarvan gaat dimmen in huis.
De uitzondering bestaat wel: een staande lamp met een richtbare arm en een dimbare bron kan als leeslamp en als schemerlamp dienstdoen, mits je de arm verzet. In de praktijk verzet bijna niemand die arm.
Drie lampen in één hoek
Een leeshoek van ongeveer twee bij twee meter met een fauteuil, een bijzettafel en een kast ernaast heeft ruimte voor alle drie. De opstelling die het vaakst werkt:
- De staande leeslamp van 135 cm achter de fauteuil, aan de kant van je schrijfhand, ongeveer 50 cm uit de rugleuning.
- De schemerlamp van 78 cm op de kast of het dressoir aan de andere kant van de hoek, zodat de wand achter de stoel oplicht en de schaduw van de leeslamp wordt opgevangen.
- De kleine sfeerlamp van 32 cm op de bijzettafel of op een lagere plank, in beeld vanaf de stoel.
Drie hoogtes, drie afstanden, drie sterktes. Wat je merkt als het klopt, is dat je er 's avonds vanzelf gaat zitten zonder de plafondlamp aan te doen.
In een kleinere hoek van anderhalf bij anderhalf meter laat je de schemerlamp weg en houd je er twee over. De volgorde waarin je uitbreidt is bijna altijd dezelfde: eerst het leeslicht, want dat is de reden dat je er zit, dan de sfeerlamp omdat die het minst kost en het meest oplevert, en pas daarna de schemerlamp die de hele hoek optilt.
Let ook op de kappen onderling. Drie verschillende vormen in één hoek wordt rommelig; twee stoffen kappen in dezelfde tint en één afwijkende vorm houdt het rustig. Welke kap bij welke voet past qua breedte en hoogte, staat in de lampenkap kiezen.
Bekijk alle tafellampen
Bekijk de collectie
