Wat is een vide precies?
Een vide is een opening in de verdiepingsvloer, waardoor de begane grond doorloopt tot aan het plafond van de laag erboven. In huis betekent dat één ding: vanaf dat moment delen twee verdiepingen dezelfde ruimte. Eén luchtvolume, één geluidsveld, één lichtplan.
Je komt ze in Nederland vooral tegen in nieuwbouw boven de woonkamer, in verbouwde boerderijen en pakhuizen waar de zolderbalken zijn weggehaald, en in split-levelwoningen uit de jaren zeventig. De maten lopen sterk uiteen, van een gat van twee bij drie meter naast de trap tot een opening die de hele breedte van de woonkamer beslaat.
Het moment waarop de meeste mensen het doorkrijgen is niet bij de oplevering maar een week later, als iemand boven de badkamerdeur dichtdoet en dat beneden gewoon te horen is. De hoge wand die erbij hoort is een eigen onderwerp; wat je met de bovenste meter doet staat in hoge plafonds en de bovenste meter. Dit stuk gaat over de opening zelf.
Van boven kijk je op bovenkanten
Vanaf de rand van de vide zie je iets wat je vanuit de zithoek nooit ziet: de bovenkant van alles wat beneden staat. Het deksel van de kast, de binnenkant van de lampenkappen, de achterkant van de televisie met het snoer erlangs, en het vloerkleed in zijn geheel.
Dat vloerkleed is de grootste verandering. Beneden zie je er telkens een stuk van tussen de meubels door, van boven zie je het in één keer, als een vlak. Een patroon dat op ooghoogte nauwelijks opvalt, wordt daarmee een tekening waar je vanaf de overloop elke dag naar kijkt. Bij het vloerkleed Cortesin van 300 bij 400 cm zit het reliëfpatroon in de pool van 1,5 cm, en juist zo'n reliëf werkt van bovenaf beter dan een geprint dessin: de blokken vangen schaduw en blijven zichtbaar, ook als er meubels op staan. Voor de maat zelf is er welke maat vloerkleed je nodig hebt.
Bij kasten geldt hetzelfde omgekeerd. Een dichte kast van twee meter hoog levert vanaf de vide een stoffige rechthoek op die je van beneden niet ziet en dus nooit afneemt. Een open constructie heeft dat probleem niet: de wandkast Sheridon van 200 cm hoog en 40 cm diep heeft zes planken van rookglas in een ijzeren frame, en van boven kijk je er gewoon doorheen naar de vloer.
Loop daarom één keer bewust langs de rand en kijk naar beneden voordat je iets neerzet. De snoerbundel achter de tv, de doos op de kast, de strijkplank achter de deur: dat zijn de dingen die in een huis zonder vide onzichtbaar blijven.
De balustrade is geen meubelwand
De vloerafscheiding langs een vide is er in de eerste plaats om te voorkomen dat iemand valt, en pas daarna om mooi te zijn. Alles wat je ertegenaan zet, moet die eerste functie heel laten.
Dat sluit een paar dingen uit. Een kast, een bank of een kist tegen de balustrade werkt als opstapje, en bij een spijlenhek gaat hetzelfde op voor horizontale liggers waar een kind zijn voet op zet. Een lage console langs de rand is om een andere reden lastig: alles wat erop staat kan naar beneden, en een vaas die vijf meter valt komt op de eettafel terecht.
Wat wel werkt is de balustrade open houden en het meubel een halve meter terugzetten. Een glazen afscheiding laat het licht van de vide door tot in de overloop, en dat scheelt op een gang waar geen raam zit. Reken er wel op dat glas alles laat zien: vingerafdrukken, de onderkant van wat erachter staat, en de plint van de verdiepingsvloer. Wat er verder wel en niet op zo'n overloop past staat in de overloop inrichten.
Geluid en warmte gaan omhoog en komen niet terug
Een vide maakt van twee verdiepingen één klimaat. Warme lucht stijgt en blijft boven hangen, dus de slaapkamer aan de overloop is in de winter warmer dan de woonkamer waar de verwarming staat, en in de zomer is dat verschil een probleem in plaats van een voordeel.
Geluid gaat dezelfde kant op. Een gesprek in de zithoek, de vaatwasser, de televisie: het komt allemaal op de overloop uit, en via een openstaande deur in de kamers daarachter. Dat is niet op te lossen met een dikker tapijt beneden alleen. De weerkaatsing zit in het hele volume, dus je hebt ook boven zacht oppervlak nodig: een kleed op de overloop, gordijnen langs het hoge raam, een gestoffeerd element ergens langs de rand. Welke oppervlakken het meeste doen staat in wat je doet als een kamer galmt.
Praktisch: houd de deuren op de overloop dicht als er beneden iets aan staat, en zet de radiator in de vide lager dan die in de woonkamer. De warmte die beneden opstijgt komt daar toch terecht.
Eén lamp die vanaf twee hoogtes klopt
De lamp in een vide wordt vanuit twee posities bekeken: van onderaf vanuit de zithoek, en van opzij vanaf de overloop. Dat is de eis die een gewone hanglamp niet haalt, want een kap die vanaf de bank prachtig is, laat vanaf de verdieping zijn open bovenkant en het peertje zien.
Een armatuur met lengte lost dat op, omdat er dan op elke hoogte iets te zien is. De hanglamp Crosley met 28 acryl lichtbuizen heeft een rozet van 120 cm doorsnee en een totale hanglengte van 300 cm. Van beneden is dat een watervaleffect, vanaf de overloop sta je tussen de buizen in en kijk je op ooghoogte tegen licht aan in plaats van tegen een fitting.
Bedenk vooraf hoe je erbij komt. Een lamp die precies boven het trapgat hangt, kun je alleen bereiken met een ladder die over de treden staat, en dat betekent in de praktijk dat hij nooit wordt schoongemaakt. Hang hem boven het vlakke deel van de vloer, dan is een gewone trapladder genoeg. Andere modellen met lengte staan bij de hanglampen.
Wanneer een vide je in de weg zit
Een vide van drie bij vier meter kost op de verdieping twaalf vierkante meter kamer. Dat is de rekensom die vaak pas wordt gemaakt als er een derde slaapkamer of een werkplek nodig is.
Daar komen twee dingen bij die zelden in de verkoopbrochure staan. Het eerste is privacy: vanaf de overloop kijk je de woonkamer in, en dat werkt allebei de kanten op. Een gesprek beneden valt stil zodra er iemand boven aan de leuning verschijnt. Het tweede is geur, zeker met een keuken die op dezelfde ruimte uitkomt. Wat je bakt, hangt een uur later nog op de slaapverdieping.
Gedeeltelijk dichtmaken is dan een reële optie. Een strook vloer van anderhalve meter langs één zijde levert al een bureauplek op, terwijl de rest van de opening het daglicht en de hoogte behoudt. Laat de kant met het hoge raam altijd open; dat is het stuk dat het licht naar beneden brengt en de reden dat de vide er in de eerste plaats is.
