Eerst meten: welke plafondhoogte heeft de kamer?
Meet van de afgewerkte vloer tot het plafond, op minstens twee plekken in de kamer. In nieuwbouw is 2,60 meter de wettelijke ondergrens voor de vrije hoogte in een verblijfsruimte; voor bestaande bouw ligt die grens op 2,10 meter. Alles wat hieronder staat, rekent met de gemeten hoogte en niet met het bouwjaar.
Toch geeft het bouwjaar een goede eerste inschatting. Woningen uit de jaren zeventig en tachtig zitten vaak rond 2,40 tot 2,50 meter, nieuwbouw meestal op 2,60, jaren dertig op 3,00 tot 3,20 en oudere herenhuizen op 3,40 meter of meer. Op de verdieping is het bijna altijd 10 tot 20 cm lager dan beneden.
Meet ook of de vloer nog omhoog gaat. Een nieuwe vloer met isolatie en ondervloer kost al snel 5 tot 8 cm, en dat is precies het verschil tussen een kast die past en een kast die je moet inkorten.
De tabel: welke meubelhoogte bij welke plafondhoogte
Deze tabel geeft per plafondhoogte de hoogtes die in de praktijk goed uitpakken. Lees hem per rij: je zoekt de kolom van jouw kamer en leest af binnen welke marge je zit. Wijk je bewust af, dan weet je meteen hoeveel.
| Element | 2,40 m | 2,60 m | 2,80 tot 3,00 m | 3,20 m en hoger |
|---|---|---|---|---|
| Hoge kast | tot 120 cm, of tot het plafond | 220 tot 230 cm | 240 tot 260 cm | doortrekken tot het plafond |
| Rugleuning bank | 65 tot 75 cm | 70 tot 80 cm | 80 tot 85 cm | 85 tot 95 cm |
| Salontafel | 30 tot 38 cm | 35 tot 42 cm | 40 tot 45 cm | 42 tot 50 cm |
| Vloerlamp | 130 tot 145 cm | 140 tot 160 cm | 155 tot 175 cm | 165 tot 185 cm |
| Midden van wanddecoratie | 140 tot 145 cm | 145 tot 150 cm | 150 tot 160 cm | 155 tot 165 cm |
| Hoogte wanddecoratie | tot 100 cm, staand formaat | 100 tot 140 cm | 140 tot 180 cm | 180 cm en meer |
| Laagste punt hanglamp in de looproute | vermijden | 210 tot 220 cm | 215 tot 230 cm | vanaf 220 cm |
| Boom of vloervaas | 120 tot 150 cm | 150 tot 180 cm | 180 tot 220 cm | 220 tot 250 cm |
Twee dingen staan niet in de tabel omdat ze niet meebewegen met de plafondhoogte: de zithoogte van een bank of stoel, die in vrijwel elk interieur tussen 42 en 47 cm ligt, en de bladhoogte van een eettafel, die op 74 tot 76 cm blijft. Die maten horen bij het menselijk lichaam en niet bij de kamer.
Kasten, banken en tafels: wat je aanpast en wat niet
Voor kasten geldt één grens: de strook tussen de bovenkant van de kast en het plafond moet ofwel verdwijnen ofwel ruim zijn. Blijft er 20 tot 40 cm over, dan leest die strook als een stofrand en oogt de kast onaf. Ga dus tot vlak onder het plafond, of houd de kast bewust laag.
Reken het na met een echt model. De wandkast Windsor in walnoot fineer is 225 cm hoog. Onder een plafond van 2,40 meter blijft daar 15 cm boven over, te weinig om als lucht te lezen en te weinig om nog iets neer te zetten. Onder 2,60 meter is dat 35 cm, precies de lastige zone. Onder 2,80 meter blijft 55 cm over, en dan wordt het weer een bewuste ruimte in plaats van een restje. Zit je in die lastige zone, dan vul je de strook op met twee grote dozen of een liggend object van 25 cm en hoger, of je kiest een lagere kast van rond 120 cm. Meer hoogtes staan bij de kasten.
Bij zitmeubels verandert de zithoogte niet mee, de rugleuning wel. Een lage loungebank met een rug van 65 cm werkt goed onder 2,40 meter, omdat er dan 175 cm lucht boven overblijft. Onder 3,40 meter ziet diezelfde bank eruit alsof hij is weggezakt, en past een rug van 85 tot 95 cm beter. Dat werkt door in de salontafel: 35 cm onder een laag plafond, 45 cm onder een hoog plafond, bij dezelfde bank.
Dressoirs en eettafels vallen hier buiten. Een dressoir staat vrijwel altijd op 75 tot 85 cm en een eettafelblad op 74 tot 76 cm. Wat je daar wel aanpast, is wat erop en erboven komt.
Verlichting: wat wel en niet meebeweegt
Twee maten in de verlichting veranderen niet met de plafondhoogte. Een hanglamp boven een eettafel hangt met zijn onderkant 75 tot 85 cm boven het blad, of het plafond nu op 2,60 of op 3,60 meter zit. En in een looproute houd je minstens 210 cm vrij onder het laagste punt van een armatuur.
Wat wel meebeweegt is de lengte van de pendel of het snoer, en de hoogte van de losse lampen. Bij 2,40 meter blijft een vloerlamp van rond 139 cm, zoals de vloerlamp Jamy in walnut, ruim onder de plafondlijn en houdt hij het licht op leeshoogte. Bij 3,20 meter valt dezelfde lamp weg tegen de wand en werkt 165 tot 185 cm beter.
Voor de exacte hoogte boven een eettafel per tafelmaat staat alles in hanglamp boven de eettafel. Of een plafondlamp of een hanglamp in jouw situatie past, is uitgewerkt in plafondlamp of hanglamp.
Wanddecoratie: het midden verschuift, het formaat meer
Voor wanddecoratie gelden twee getallen naast elkaar: de hoogte van het midden en het formaat van het vlak. Het midden schuift met de plafondhoogte mee van 140 tot 145 cm bij 2,40 meter naar 155 tot 165 cm bij 3,20 meter en hoger. Het formaat schuift harder mee, en dat is waar de meeste kamers vastlopen.
In een kamer van 2,40 meter is een staand werk van 60 bij 90 cm ruim voldoende, en werkt een liggend formaat tegen je omdat het de wand in horizontale stroken verdeelt. In een kamer van 3,20 meter laat datzelfde werk een leeg vlak van bijna twee meter boven zich staan; daar heb je 180 cm of meer nodig, of meerdere stukken die samen als één blok lezen.
Hangt het boven een bank, dan telt de bank en niet het plafond: de onderkant blijft 20 tot 25 cm boven de rugleuning, in elke kamerhoogte. Wat je met de rest van die hoge wand doet staat in hoge plafonds en de bovenste meter, en de omgekeerde situatie in een laag plafond optisch verhogen.
Waar deze tabel niet opgaat
De tabel gaat uit van een vlak plafond op één hoogte. Zodra dat niet zo is, geldt hij niet meer, en dat komt vaker voor dan je denkt.
- Schuine wanden. Meet dan op het punt waar het meubel komt te staan, niet in het midden van de kamer. Een kast van 225 cm past onder een nok van 3 meter en niet onder de schuine kant. Zie een zolderkamer met schuine wanden.
- Balken en een verlaagd plafond. De laagste doorlopende lijn telt, niet de hoogte tussen de balken. Ligt er een verlaagd stuk boven de zithoek, dan reken je met dat verlaagde deel.
- Een kamer die smal is en hoog. Bij een grondvlak van 3 bij 4 meter onder een plafond van 3,40 meter werken de kolommen rechts in de tabel wel voor de hoogtes, maar niet voor het volume. Kies daar hoog en smal in plaats van hoog en breed.
- Een open verbinding met een hal of vide. Twee hoogtes naast elkaar in één zichtlijn lezen als één ruimte. Stem de meubelhoogtes af op het lagere deel, want daar zit je.
Verandert de plafondhoogte zelf niet, maar wil je hem wel anders laten lezen, dan is de kleur en afwerking van het plafond de goedkoopste ingreep. Dat staat in het plafond als vijfde wand.
