De verwarming aan, en de lucht wordt droger
Buitenlucht van nul graden zit vol met water, maar dat is niet veel water. Een kubieke meter houdt er bij die temperatuur hooguit zo'n vijf gram van vast. Laat je diezelfde lucht binnen en verwarm je hem naar 21 graden, dan kan hij ineens ruim achttien gram dragen. De hoeveelheid water is niet veranderd, de ruimte ervoor wel. Wat je overhoudt is een relatieve luchtvochtigheid van rond de 25 procent.
Dat is droog. Ter vergelijking: in een woonkamer voelt 40 tot 60 procent prettig, en in de zomer zit je daar zonder er iets voor te doen ruim boven. Elke graad die de verwarming erbij doet, duwt het percentage verder omlaag. Een houtkachel of een open haard versterkt het effect, omdat die de warme lucht ook nog eens door de schoorsteen naar buiten trekt en er koude buitenlucht voor terugkomt.
De klachten die daaruit volgen zijn zo verspreid over het huis dat ze zelden op één hoop belanden. Kriebelhoest 's ochtends, een droge keel, een houten blad dat kiert, textiel dat plakt en schokjes geeft aan de deurklink. In een artikel over vocht en condens staat het spiegelbeeld beschreven: te veel water in de lucht, met beslagen ramen en muffe kasten als gevolg. Dit stuk gaat over de andere kant van dezelfde schaal.
Waar hout het als eerste laat zien
Hout blijft water opnemen en afgeven zolang het bestaat. Het zwelt in een vochtige zomer en het krimpt in een droge winter, en dat gebeurt vooral in de breedte, dwars op de nerf. Bij een blad van een meter breed praat je over een paar millimeter verschil tussen juli en januari.
Je ziet het op een handvol vaste plekken:
- Een naad in een verlijmd blad. Losse planken naast elkaar krimpen allemaal een beetje en de naden ertussen worden zichtbaar. Bij een ovale eettafel van semi-massief eiken van 200 bij 100 cm loopt die beweging over de hele breedte op.
- Laden die ineens te soepel lopen. In november klemde de lade, in januari valt hij bijna uit de geleider. Dat is dezelfde lade, in andere lucht.
- Een kier tussen een deurtje en de kast. Bij het Mayfield dressoir van mangohout, 180 cm breed en 80 cm hoog, zitten vier deuren naast elkaar. Elk deurtje krimpt een fractie, en die fracties komen bij elkaar in de kieren.
- Fijne haarscheurtjes in een gelakt oppervlak. De laklaag beweegt minder mee dan het hout eronder.
De verleiding is groot om zo'n naad meteen te willen vullen. Doe dat niet. In mei staat het blad weer strak en zit de vulling in de weg. Wat wel helpt is de plek: een tafel pal boven een vloerverwarmingszone of vlak naast een radiator droogt sneller uit dan dezelfde tafel twee meter verderop. En bij geolied hout is dit de periode waarin een dunne laag olie het meest oplevert, precies zoals beschreven in het stuk over olie, was en lak op houten meubels.
Marmer, keramiek en metaal doen niets van dit alles. Dat is meteen de reden dat een blad van steen op een houten onderstel in de winter soms een millimeter speling laat zien: het ene materiaal beweegt, het andere niet.
Statisch textiel en stof die blijft hangen
Onder ongeveer 35 procent luchtvochtigheid verliezen vezels hun vermogen om lading af te voeren. Wrijving laadt ze op en er is geen vochtfilm meer die de lading wegleidt. Synthetische vezels merken dat het hardst.
Een plaid van polyester met een hoge pool van 150 bij 200 cm is daar het duidelijkste voorbeeld van. In augustus valt hij gewoon over de armleuning, in januari trekt hij haren en pluis naar zich toe en geeft hij een tik als je hem verschuift. Wol en katoen doen het rustiger, boucléstof zit er tussenin. In de keuze tussen stofsoorten aan tafel speelt dit ook mee, naast alles wat er in het stuk over stof of leer op een eetkamerstoel staat over slijtage.
Stof gedraagt zich in droge lucht anders dan je verwacht. Vochtige lucht laat deeltjes samenklonteren en neerdalen; droge lucht houdt ze langer zwevend en laat ze daarna neerslaan op alles met een lading. Een donker dressoir is daarom in januari de eerste plek waar je het ziet, en een schone doek is dan na twee dagen alweer nodig.
Wat er praktisch tegen helpt is bescheiden maar merkbaar. Was synthetisch textiel met wasverzachter, want die laat een dun laagje achter dat lading afvoert. Wissel een gladde plaid in de winter voor een wollen of katoenen exemplaar en leg de gladde terug in het voorjaar. In het assortiment sierkussens en plaids zit van allebei genoeg, en het scheelt meer dan je van zo'n kleine ingreep verwacht.
Terug naar 40 tot 60 procent
Begin met meten. Een hygrometer van een paar tientjes hangt binnen een minuut en haalt het onderwerp uit de sfeer van vermoedens. Zet hem niet naast de radiator en niet in de vensterbank, maar op ooghoogte aan een binnenmuur.
Staat de meter onder de 35 procent, dan werken deze dingen, van klein naar groot:
- Was binnen drogen. Een gevulde wasrek geeft in een dag een paar liter water af aan de kamer. Dit is de goedkoopste luchtbevochtiger die er is.
- Water bij de warmtebron. Een schaal water op of naast de radiator verdampt langzaam. Ververs hem wekelijks, anders wordt het een bacteriebadje.
- Planten met veel blad. Ze verdampen via hun blad. Vijf kleine cactussen doen niets, één grote plant met breed blad doet wel wat.
- Korter en feller luchten. Ramen tien minuten wijd open werkt beter dan een raam dat de hele dag op een kier staat, omdat de wanden en de meubels dan warm blijven en de kamer sneller weer op temperatuur is.
- Een luchtbevochtiger. Voor een woonkamer van ruim dertig vierkante meter is dit de enige maatregel die het percentage echt tien punten omhoog trekt. Kies een model met een hygrostaat, zodat hij vanzelf stopt.
Eén graad lager stoken doet trouwens ook mee, want minder verwarmen betekent minder uitrekken van dezelfde hoeveelheid water. En let op de plek van je meubels: het houten meubel dat het hele seizoen op vijftig centimeter van een radiator staat, is het meubel waar de naden het eerst verschijnen.
In maart, als de verwarming uit kan, komt het vanzelf terug: de naad sluit, de plaid knettert niet meer en het stof gedraagt zich weer normaal. Dat is precies waarom het geen kwaad kan om een winter lang niets te repareren en wel iets aan de lucht te doen.
Bekijk alle meubels
Bekijk de collectie
