Waarom een stoel gaat wiebelen
Een stoel krijgt bij elk gebruik een wringende beweging: je gaat er niet recht op zitten maar schuift aan, leunt naar één kant en duwt jezelf omhoog. Die zijdelingse kracht werkt op de verbindingen tussen poot en zitting.
Daar komt bij dat hout in de winter krimpt en in de zomer weer uitzet. Een verbinding die met een paar millimeter speling zit, wordt daardoor elk seizoen een fractie ruimer, en zodra er speling is, slijt het gat waar de schroef of de deuvel in zit.
De constructie bepaalt hoe snel dat gaat. Een eetkamerstoel met massieve houten poten heeft dikke verbindingsvlakken die veel kracht opnemen; een stoel op een metalen frame zoals de Viola met bouclé stof heeft geen houtverbindingen maar wel bouten die kunnen loslopen. Beide vragen onderhoud, alleen niet hetzelfde.
De jaarlijkse rondgang met een schroevendraaier
Dit is de handeling die het meeste oplevert en het minst wordt gedaan. Een keer per jaar, bij voorkeur in het najaar als de verwarming aangaat, loop je alle zitmeubels langs.
Draai elke zichtbare schroef en bout een kwartslag aan tot hij vastzit, en niet verder. Doordraaien is de grootste oorzaak van schade: in hout draai je het gat rond, in metaal rek je de draad op.
Kijk daarbij ook naar wat je niet ziet. Bij veel gestoffeerde stoelen zitten de bouten onder de zitting achter een doek die met nietjes vastzit; die hoef je niet los te maken, want de bouten zitten meestal in de hoeken en zijn met een dopsleutel bereikbaar.
Doe scharnieren in dezelfde ronde mee: kastdeurtjes, een klepje in een tv-meubel, en het spiegelkastje in de badkamer. Dat laatste piept vaak als eerste door de vochtige lucht; hoe je dat kastje verder bijhoudt staat in een badkamerspiegel streeploos houden.
Een losse verbinding lijmen
Zit er speling die je er met aandraaien niet uit krijgt, dan is lijm de volgende stap. Dat is eenvoudiger dan het klinkt, mits je één regel volgt: lijm hecht alleen op schoon hout.
Haal de verbinding uit elkaar, schraap de oude lijmresten weg met een mesje of schuurpapier, en breng dan pas nieuwe houtlijm aan. Lijm over oude lijm laat binnen een half jaar weer los.
Zet het geheel daarna onder spanning met een lijmklem of een spanband om de poten, en laat het minstens een etmaal staan. Veeg lijm die eruit komt meteen weg met een vochtige doek, want opgedroogde lijm neemt geen beits of olie aan en blijft als lichte vlek zichtbaar.
Bij een stoel met een gestoffeerde zitting, zoals de Kenzi in mocca linear, werk je van onderaf zodat er geen lijm op de stof komt.
Een tafel met een losse poot vraagt een variant hierop. Daar zit de verbinding meestal met een bout in een inslagmoer, en die moer kan meedraaien in het hout. Voel je dat de bout blijft ronddraaien zonder vast te komen, stop dan: doorgaan trekt de moer verder los. Dat is het moment voor lijm met een houten deuvel of voor een grotere inslagmoer.
Viltjes, stelpootjes en een scheve vloer
Niet elke wiebel komt uit het meubel. Op een oude houten vloer of op tegels met een dikke voeg staat een stoel soms simpelweg niet vlak.
Controleer dat eerst: zet het meubel op een andere plek en kijk of de wiebel meeverhuist. Blijft hij staan waar hij stond, dan ligt het aan de vloer en niet aan de stoel.
Viltjes onder de poten lossen twee dingen tegelijk op. Ze vangen kleine hoogteverschillen op en ze voorkomen krassen op de vloer. Vervang ze wel op tijd, want een vilt dat is dichtgeslibd met stof en zand werkt als schuurpapier. Stelpootjes met een schroefdraad zijn de nettere oplossing bij kasten en tafels, omdat je die op de millimeter kunt instellen.
Waar je vanaf blijft
Drie dingen doe je beter niet zelf.
Een spijker of schroef door een verbinding heen slaan om hem vast te zetten. Dat splijt het hout op termijn en maakt een nette reparatie later onmogelijk.
Een gebroken massieve poot lijmen zonder deuvel of versterking. Die breuk komt terug op hetzelfde punt, meestal met iemand erop.
Een antiek of waardevol meubel demonteren. Daar zitten vaak verbindingen in die met dierlijke lijm zijn gemaakt en die een restaurateur juist wil kunnen losmaken.
Er is nog één geval dat vaak wordt vergeten: een stoel of tafel die net verhuisd is. Meubels die in de auto of het busje op hun kant hebben gelegen, krijgen daar spanning van, en die verbindingen kun je beter meteen natrekken in plaats van na een half jaar. Hetzelfde geldt voor een meubel dat in een koude schuur heeft gestaan en daarna in een warm huis komt.
Oppervlakteschade is een ander verhaal en vraagt een andere aanpak; dat staat in krassen, deuken en kringen herstellen. En waar je bij aanschaf op let om dit soort problemen voor te zijn, staat in kwaliteit herkennen bij meubels. Bij de eetkamerstoelen staat per model welk frame erin zit, en dat bepaalt welk onderhoud erbij hoort.
