Waarom wordt een appartement warmer dan een huis?
Omdat de warmte er van meer kanten komt en er minder kanten zijn om hem kwijt te raken. Een appartement heeft meestal één gevel met ramen, buren boven, onder en naast zich, en geen schaduw van een tuin of een schutting.
Die ene gevel is het grootste verschil. Staat hij op het zuidwesten, dan krijgt elke kamer dezelfde zon op hetzelfde moment, en er is geen koele noordkant waar je 's middags naartoe kunt uitwijken. In een tussenwoning met voor- en achtergevel is er altijd één zijde die op dat moment in de schaduw ligt; in een appartement met één oriëntatie niet.
Daar komt de warmte van de buren bij. Betonnen vloeren en woningscheidende wanden nemen warmte op en geven die langzaam af, dus de oven van de buren en het zuidbalkon van de bovenbuurman werken door in jouw kamer. Op de bovenste verdieping komt het dak erbij: dat straalt tot ver na middernacht na, terwijl de begane grond dan al is afgekoeld.
En dan is er nog de omvang. Zeventig vierkante meter met een raampartij van vier meter warmt sneller op dan honderdveertig vierkante meter met dezelfde partij, simpelweg omdat er minder lucht in zit die de warmte kan opnemen. De algemene ingrepen die in elk huis werken staan in het huis koel houden zonder airco; hieronder gaat het om wat daarvan overblijft als je in een appartement woont.
Mag ik als huurder buitenzonwering ophangen?
Meestal niet zomaar. Alles wat aan de buitenkant van de gevel komt verandert het aanzicht van het gebouw, en daarover beslist de verhuurder of de vereniging van eigenaars, niet de bewoner. Vraag het schriftelijk na voordat je iets bestelt.
Dat is vervelend, want buiten tegenhouden werkt vele malen beter dan binnen. Een screen houdt de straling tegen voordat die door het glas is; een rolgordijn aan de binnenkant vangt hem op als de warmte al binnen is.
Wat vaak wél kan, zonder dat er iets aan de gevel wordt bevestigd: een parasol op een voet op het balkon, een zonnedoek dat aan het hekwerk zit in plaats van aan de muur, of een hoge plant op de plek waar de zon het glas raakt. Alles wat de zon van het glas houdt telt mee, ook als het los staat. Wat er verder op een paar vierkante meter buiten past staat in een klein balkon inrichten.
Binnen geldt: een gordijn of rolgordijn met een lichte achterzijde reflecteert een deel van het licht terug, een donkere stof absorbeert het en wordt zelf warm. Hang je iets tijdelijks op omdat je niet mag boren, kies dan de lichtste kant naar buiten.
Wat doe ik als alle ramen op één kant zitten?
Dan maak je de tocht binnen zelf, met de deuren die je wél hebt. Zet twee ramen open die zo ver mogelijk uit elkaar liggen, gooi alle binnendeuren open en zet de mechanische ventilatie op de hoogste stand, zodat er lucht via de keuken en de badkamer naar buiten gaat.
Die afzuiging is in veel appartementen de enige echte uitgang voor warme lucht. Hij staat vaak op de laagste stand omdat hij ruist, en in een hete week is dat precies de verkeerde instelling.
Een ventilator werkt in deze situatie anders dan de meeste mensen hem gebruiken. Op de vensterbank, met de achterkant naar de kamer, blaast hij de warme lucht naar buiten en trekt hij koelere lucht via de andere ramen naar binnen. Midden in de kamer koelt hij alleen je huid, en dat is prettig maar het verlaagt de temperatuur niet.
De portiekdeur openzetten voor doorstroming is geen optie, ook al is de trap koeler dan je woning. Wat wel helpt: houd de kamers die je overdag niet gebruikt dicht, zodat de koelte die er 's nachts in kwam blijft waar hij is. In een appartement waar de woonkamer, de keuken en de hal in elkaar overlopen valt er weinig af te sluiten, en dan verschuift de winst naar de nacht: alles wijd open zodra het buiten kouder is dan binnen, en dicht zodra dat omslaat.
De slaapkamer op de bovenste verdieping blijft warm, wat helpt?
Op de bovenste verdieping komt de warmte van boven, dus de volgorde is: eerst het dak of het dakraam afdekken aan de buitenzijde, dan de deur overdag dicht, en pas 's avonds alles openzetten.
Een dakraam vangt in de zomer meer zon per vierkante meter dan een gevelraam, omdat de zon er bijna loodrecht op staat. Mag er buiten niets aan, dan is een reflecterend rolgordijn vlak tegen het glas het maximale wat je binnen kunt doen, en dat scheelt beduidend minder dan een buitenscherm.
Het plafond zelf straalt 's nachts na. Daarom voelt zo'n kamer om één uur 's nachts nog steeds warm terwijl de lucht buiten al is afgekoeld: je ligt onder een oppervlak dat de hele dag warmte heeft verzameld. Ventileren helpt daar wel tegen, maar pas als er lucht doorheen kan.
Slaap in zo'n kamer met minder textiel om je heen. Een zwaar vloerkleed naast het bed, een dik dekbed en gordijnen die tot op de vloer vallen houden samen meer warmte vast dan je zou denken. Voor de indeling van een kamer met schuine wanden staat het volledige verhaal in een zolderkamer met schuine wanden inrichten.
Wat kan ik binnen veranderen als de rest niet mag?
Vier dingen, en ze kosten samen een middag. Ze halen de warmte niet uit de kamer, maar ze zorgen dat er minder bij komt en dat de kamer koeler oogt en aanvoelt.
Zet minder lampen aan, en let op wat er in zit. Elke watt die brandt komt als warmte in de kamer terecht, en zes halogeenspots in een plafond doen daar meer aan mee dan mensen vermoeden. Eén tafellamp van 65 cm met een linnen kap met een ledlamp erin geeft op een zomeravond genoeg licht om bij te lezen en verwarmt de kamer vrijwel niet. Er staan meer formaten bij de tafellampen.
Haal de winterlagen van de bank. Een schapenvacht, drie dikke kussens en een wollen plaid zien er in augustus warm uit voordat je ze aanraakt. Vervang ze door één exemplaar met katoen erin, zoals de plaid van 150 bij 200 cm in 60 procent katoen, en zet de rest weg tot oktober.
Zorg voor één koel oppervlak binnen handbereik. Marmer en natuursteen voeren de warmte van je hand snel af, waardoor ze koel aanvoelen bij dezelfde kamertemperatuur als het hout ernaast. Een bijzettafel met een marmeren blad van 40 cm doorsnee en 53 cm hoog naast je stoel is daarmee in de zomer letterlijk de plek waar je glas koeler blijft staan dan op een houten blad.
En rol het vloerkleed op als je een tegel- of gietvloer hebt. Die vloer is in de zomer het koelste oppervlak van je woning, en elk kleed erop isoleert precies dat weg. Ligt er hout of laminaat, dan is de winst klein en weegt comfort zwaarder; kies dan een dunne, platgeweven kwaliteit voor de zomermaanden.
