105 en 30, en waar die twee getallen vandaan komen
In de meeste Nederlandse woningen zit het hart van een lichtschakelaar op 105 cm boven de vloer en het hart van een stopcontact op 30 cm. Die hoogtes zijn niet willekeurig. Op 105 cm ligt een schakelaar op de hoogte van een licht gebogen arm, ook als je een wasmand draagt en hem met je elleboog moet raken. Op 30 cm zit een contactdoos net boven de plint, die zelf meestal 7 tot 12 cm hoog is, en onder de zitting van vrijwel elk meubel.
In nieuwbouw zakt de schakelaar de laatste jaren richting 100 cm, omdat de deurklink daar ook zit. Twee vlakken op gelijke hoogte naast elkaar ogen rustiger dan twee die 5 cm verschillen, en dat verschil zie je vooral in een gang waar je langs vier deuren loopt.
De hoogtes zijn een uitgangspunt, geen wet. Wat vastligt is dat je ze in één huis niet moet mengen: schakelaars op 105 cm in de woonkamer en op 90 cm in de slaapkamer valt op zodra je van de ene kamer naar de andere loopt. Wanneer je hier sowieso over nadenkt, bijvoorbeeld omdat de muren toch open gaan, staat de volgorde van beslissingen in het stuk over een lichtplan maken bij een verbouwing.
Tel de kamer één keer helemaal na
De snelste manier om te weten hoeveel contactdozen je nodig hebt: loop de kamer rond en tel alles wat een stekker heeft. Televisie, mediakastje, soundbar, router, twee tafellampen, een vloerlamp, de oplader van een telefoon, en dan de dingen die er af en toe bij komen, zoals een stofzuiger, een ventilator en verlichting in december.
In een woonkamer van rond de 30 m² kom je zo bijna altijd boven de tien stekkers uit. Vier dubbele wandcontactdozen, verdeeld over drie wanden, is daarvoor een reële ondergrens. Verdeeld over drie wanden, want de meeste huizen hebben er twee vol en één leeg.
Er zit ook een grens aan wat één groep aankan. Een gewone eindgroep is beveiligd met 16 ampère, wat neerkomt op ongeveer 3680 watt. Voor lampen en een televisie maakt dat niets uit, voor een waterkoker plus een föhn op dezelfde groep wel.
De bank staat altijd voor het verkeerde contact
Een bank is 90 tot 100 cm diep. Zet je hem tegen de wand, dan verdwijnt het stopcontact op 30 cm erachter en kom je er alleen bij door het meubel weg te trekken. Dat is precies het contact waar de kerstverlichting elk jaar in moet.
De oplossing zit niet achter de bank maar aan het uiteinde ervan, op de plek waar de leeslamp komt te staan. Reken daarbij de voet mee: de vloerlamp Joline van 162 cm hoog heeft een voetdiameter van 45 cm, dus het hart van de lamp staat al ruim 20 cm van de muur af voordat er iets aan staat. Meet daarna het snoer van de lamp zelf, want dat bepaalt hoe ver het dichtstbijzijnde contact mag zitten.
Staat de bank vrij in de ruimte, dan is een vloercontactdoos de enige nette oplossing. Die moet in de vloer voordat de vloer erin ligt, en dat is het moment waarop je ook meteen de lichtpunten in de woonkamer op papier zet.
Naast het bed reik je niet tot 30 cm
Nachtkastjes zijn meestal 55 tot 65 cm hoog. Een stopcontact op 30 cm zit dan pal achter het kastje, buiten bereik, en je laadtelefoon hangt aan een snoer dat over de rand naar beneden loopt.
Zet het contact naast het bed daarom op ongeveer 70 cm, net boven het blad van het kastje. Je ziet het dan wel, maar je pakt het met één hand en het snoer ligt over 15 cm in plaats van over een meter. Twee slaapplekken betekent twee keer twee: aan elke kant een dubbel contact, want een wekker en een lader vullen er al een.
De schakelaar voor het plafondlicht hoort in dezelfde beweging thuis. Als je die alleen bij de deur hebt, sta je elke avond weer op.
Eén lamp, twee schakelaars
Vanaf twee plekken kunnen schakelen heet een wisselschakeling, in de volksmond een hotelschakeling. Twee schakelaars bedienen dan hetzelfde lichtpunt, ongeacht in welke stand de andere staat. Met drie bedieningsplekken komt er in het midden een kruisschakelaar bij.
Er zijn drie plekken in een gewoon rijtjeshuis waar dit het verschil maakt. Onderaan en bovenaan de trap, zodat je nooit in het donker een overloop op stapt. Bij de twee deuren van een kamer waar je doorheen loopt naar de keuken. En bij de slaapkamerdeur plus het bed.
Technisch vraagt het een extra ader in de leiding, dus je beslist het voordat de stukadoor komt. Achteraf is er wel een omweg, en die staat verderop.
De schakelaar hoort aan de klinkzijde van de deur
Een standaard binnendeur is 83 cm breed. Hangt de schakelaar aan de scharnierzijde, dan reik je er elke keer omheen of erlangs, en bij een deur die tegen de muur openslaat verdwijnt hij er zelfs achter.
Houd 10 tot 15 cm aan tussen het kozijn en de rand van de schakelaar. Dichterbij en het schakelmateriaal raakt de deurlijst, verder weg en het vlak begint los te zweven op de muur. Kijk daarbij ook naar wat er tegen die wand komt te staan: een kast van 60 cm diep aan de verkeerde kant maakt de mooiste plaatsing waardeloos.
Boven het aanrecht en aan de eettafel
Een aanrechtblad ligt op 90 cm. Contactdozen erboven horen op 110 tot 120 cm, dus 20 tot 30 cm boven het blad, hoog genoeg om achter een waterkoker uit te komen en laag genoeg om onder de bovenkastjes te blijven.
Aan de eettafel gaat het meestal mis bij de hanglamp: dat lichtpunt zit al in het plafond, maar een tafellamp of een oplader op tafel heeft niets. Loopt er geen leiding in de vloer, houd dan één wandcontactdoos vrij op de dichtstbijzijnde wand en kies daar een meubel bij dat het snoer opneemt.
Voor het bureau geldt hetzelfde als voor het nachtkastje. Bladhoogte is 75 cm, dus een contact op 30 cm verdwijnt eronder. Een dubbel contact op 80 cm naast het bureau scheelt je een verlengsnoer over de vloer.
Wit, of in de kleur van de muur
Standaard schakelmateriaal is wit, en op een witte muur valt dat weg. Op een donkere of diepe kleur wordt datzelfde witte vlak een gat in de wand: het is het lichtste punt van de muur en je oog gaat er meteen heen. Schakelaars zijn in veel series ook in zwart, antraciet en messing leverbaar, en een vlakke inbouwvariant zonder opstaande rand valt het minst op.
Kijk ook naar het aantal naast elkaar. Vier enkele schakelaars op een rij lezen als een bedieningspaneel; twee dubbele in één afdekraam is hetzelfde aantal circuits in de helft van de breedte.
Zit er verlichting op diezelfde wand, bepaal dan beide hoogtes tegelijk. Een wandlamp Zara van 40 cm hoog en 20 cm diep heeft een aansluitpunt nodig dat achter de wandplaat verdwijnt, meestal ergens rond 150 tot 160 cm, en dat punt en de schakelaar eronder horen in één verticale lijn te staan. Meer over de juiste hoogte per situatie staat in wandlampen plaatsen, en welke modellen er zijn zie je bij de wandlampen.
Wat je nu nog kunt oplossen zonder hakwerk
Niet elke fout hoeft de muur open. Vier dingen die werken in een huis dat al af is:
- Een draadloze schakelaar op batterij. Zelfklevend naast de deur of naast het bed, gekoppeld aan een slimme stekker of een slimme lamp. Je krijgt het effect van een tweede bedieningsplek zonder een extra ader.
- Een kabelgoot in of achter de plint. Er bestaan plinten met een kanaal erin waardoor je een snoer over een hele wand kunt leiden. Dat lost het contact achter de bank niet op, maar het haalt het snoer wel van de vloer.
- Een stekkerdimmer of een dimmer in het snoer. Werkt alleen met een lichtbron die dimbaar is, dus controleer eerst de verpakking van de lamp. Wat dimmen met een kamer doet staat in dimmen in huis.
- Een lamp met de schakelaar binnen handbereik. De tafellamp Jazzy van 73 cm hoog met een diameter van 51 cm staat op een dressoir op ooghoogte van een zittend persoon, en de snoerschakelaar hangt daar op armlengte. Een lamp die je zonder opstaan aandoet, gaat vaker aan dan de plafondlamp bij de deur.
Blijft er één plek over waar je echt een contact tekortkomt, kies dan liever een opbouwdoos in dezelfde kleur als de muur dan een verlengsnoer dat achter een meubel vandaan komt. Het eerste is een klein vlak dat je na een week niet meer ziet, het tweede blijft bewegen zodra iemand de stofzuiger pakt.
