Wat er achter het glas gebeurt
Drie dingen tasten je spullen aan zodra de zon binnenkomt, en ze werken samen.
Uv-straling breekt de moleculen van kleurstoffen af. Gewoon vensterglas houdt het kortgolvige deel tegen maar laat een groot deel van de langgolvige uv door, en dat is precies het deel dat kleur laat verschieten. Achter dubbel glas gaat het langzamer dan buiten, niet minder.
Zichtbaar licht doet mee. Ook zonder uv verbleken kleuren bij hoge lichtintensiteit, alleen trager.
Warmte is de derde. Een zwart oppervlak achter glas kan in de zomer ver boven de vijftig graden komen. Dat maakt lijmnaden zacht, laat kunststof verharden en droogt hout uit. De schade die je toeschrijft aan de kleur, komt vaak van de temperatuur.
De optelsom: een plek waar de zon twee uur per dag direct op valt, is over vijf jaar zichtbaar anders dan de plek er twee meter naast.
Welke kleuren het eerst gaan
Niet elke kleurstof is even bestand tegen licht, en dat verschil is groot.
Rood, roze en paars vervagen het snelst. Dat komt doordat de pigmenten in dat deel van het spectrum chemisch het minst stabiel zijn. Een paarse dahlia van 60 cm in een vensterbank op het zuiden is binnen twee zomers merkbaar bleker dan dezelfde tak in de hal.
Daarna volgt blauw, dan groen. Geel en bruin houden verrassend lang stand. Zwart in synthetische stoffen verkleurt niet zozeer, maar verdooft: de glans verdwijnt en er komt een grauwe waas over, en dat leest als vuil terwijl het slijtage is.
Ongeverfde natuurlijke materialen zijn het stabielst, simpelweg omdat er geen kleurstof is die kan afbreken. Dat is een van de redenen waarom een ongeverfd linnen of een naturel wollen kleed in een zonnige kamer langer mooi blijft dan een diep gekleurd exemplaar.
Per materiaal, wat er gebeurt
Hout gaat twee kanten op. Kersen, mahonie en noten worden donkerder en warmer; eiken en essen worden juist geler of grijzer. Bij massief hout is dat weg te schuren, bij fineer niet.
Katoen en linnen verliezen kleur maar houden hun structuur. Polyester houdt kleur beter vast en wordt eerder stug of dof. Een plaid van polyester in bont-look van 200 bij 300 cm verschiet daardoor nauwelijks, terwijl de vezels op de vouwlijn wel eerder platliggen.
Zijdebloemen en kunstplanten verkleuren aan de bovenkant, waar het licht op valt. De onderkant blijft goed, en dat is meteen de test: haal het boeket uit de vaas, kijk naar het verschil tussen boven en onder, en dan weet je hoeveel er al af is. Wanneer het punt bereikt is dat vervangen beter is dan poetsen, staat in wanneer je een kunstplant vervangt.
Leer droogt uit en verkleurt ongelijkmatig, met het risico op fijne scheurtjes in de zit. Bijhouden met een voedende crème helpt echt.
Steen, keramiek en glas doen niets. Marmer, travertijn en glazen objecten kun je zonder zorg in de zon zetten; alleen gekleurd glas met een coating kan op termijn iets verliezen.
Kunst en foto's verdienen aparte aandacht. Aquarel, inkt en kleurenfoto's zijn het gevoeligst van alles in huis, en die schade is onherstelbaar. Hang zulk werk niet op een wand waar de zon direct op valt, en als dat niet anders kan, laat er dan museumglas of uv-werend glas voor zetten.
De zonbaan op een kleed
Een vloerkleed verkleurt zelden in zijn geheel. Er ontstaat een baan, precies waar de zon door het raam schijnt tussen ongeveer elf en vier uur, en die baan heeft een scherpe rand.
Dat komt doordat de zonnestand door het jaar verandert maar het patroon zich elke dag herhaalt. Bij een velvet vloerkleed van 200 bij 300 cm valt het extra op, omdat de pool het licht in één richting weerkaatst en de verkleuring daardoor dubbel zichtbaar wordt.
De remedie is er een van vijf minuten per halfjaar: draai het kleed een halve slag. Dan komt de andere helft in de baan te liggen en verkleurt het geheel gelijkmatig in plaats van in twee zones. Doe dat bij het wisselen van de klok, dan onthoud je het.
Bij een kleed met een duidelijk patroon valt de baan minder op dan bij een effen kleed, omdat je oog het patroon volgt in plaats van het kleurvlak. In een zonnige kamer is dat een argument voor een kleed met tekening, naast alle andere afwegingen.
Hetzelfde geldt voor bankkussens. Wissel de zitkussens van links naar rechts en draai de rugkussens om; dat is tegelijk goed voor de vulling.
Wat je er verder aan doet
Vier maatregelen, van gratis naar duur.
- Sluit in de uren dat het echt telt. Niet de hele dag, maar tussen ongeveer elf en drie in de zomer, en dan alleen aan de kant waar de zon staat. Welke raambekleding daarvoor het handigst werkt, staat in zonlicht sturen met gordijn, lamel of folie.
- Verplaats wat kwetsbaar is. Zijdebloemen, foto's, boeken en gekleurd textiel hoeven niet in de vensterbank te staan. Zet ze een meter verder de kamer in, want de lichtsterkte neemt snel af met de afstand tot het glas.
- Wissel per seizoen. Leg de diep gekleurde plaids en kussens in de zomer weg en gebruik dan de lichte, ongeverfde exemplaren. In de sierkussens en plaids zitten van beide genoeg om te rouleren, en het scheelt je elk jaar een zomer aan blootstelling.
- Uv-werende folie op het glas. Een goede folie houdt vrijwel alle uv tegen en is bij grote raampartijen op het zuiden of westen de enige oplossing die structureel werkt. Let erop dat het de warmte maar deels tegenhoudt; wat je verder tegen zomerhitte kunt doen, staat in het huis koel houden in de zomer.
En wat al verkleurd is
Voor het meeste geldt: terugdraaien kan niet. Een kleurstof die is afgebroken, komt niet terug.
Er zijn twee uitzonderingen. Massief hout kun je afschuren en opnieuw afwerken, waarna het gelijkmatig opnieuw begint te kleuren. En bij textiel kan het verschil tussen twee helften soms verdwijnen door de andere helft even lang bloot te stellen, wat vreemd klinkt maar in de praktijk werkt bij een kleed met een duidelijke baan.
Voor de rest is de eerlijkste conclusie dat verkleuring bij een huis hoort waar de zon binnenkomt. Het gaat erom dat het gelijkmatig gebeurt, want ongelijk verkleuren ziet eruit als schade en gelijkmatig verkleuren ziet eruit als leeftijd.
