De avond verhuist halverwege
Bij de meeste gezinnen begint deze avond aan tafel en eindigt hij op de bank. Er wordt iets kleins gegeten, de zak staat nog dicht bij de deur, en zodra het eerste pakje opengaat schuift iedereen naar de zithoek, de vloer en de armleuningen. De tafel blijft achter met kruimels, een half voorgelezen gedicht en drie mokken die niemand meer aanraakt.
Daarin verschilt deze avond van een kerstdiner, waar het gezelschap uren op dezelfde stoel blijft zitten. Een tafel die alleen voor het eten is aangekleed, staat er om half negen verlaten bij terwijl de rest van de kamer overloopt. Richt de avond daarom in drie fases in: wat je vooraf klaarzet, wat er tijdens het uitpakken moet kloppen, en wat je daarna in tien minuten weer opgeruimd hebt.
Vooraf: de tafel wordt een landingsstrook
De middenstrook van de tafel krijgt er vanavond een taak bij. Daar landen pakjes die nog moeten, papier dat er net af is, een schaar, een rol plakband en de mokken die tussendoor bijgevuld worden. Alles wat daar hoog staat, wordt binnen het uur opzijgeschoven door iemand met volle handen.
Houd het midden daarom vlak en zet hoogte aan de kopse kanten. Een dienblad van 52 bij 31 cm met een opstaande rand van 7 cm werkt hier goed als vast eiland: kaarsen, een doosje en de bekers staan bij elkaar in plaats van verspreid over het blad, en zodra de tafel om moet til je het geheel in één beweging opzij. Dat scheelt zes losse dingen verplaatsen op het moment dat er tien mensen omheen staan.
Wordt er eerst uitgebreid gegeten met iedereen aan tafel, dan gelden gewoon de regels voor een feesttafel die ook een etenstafel blijft. Het enige verschil: hier ruim je een half uur eerder af dan je gewend bent, want de tafel wordt nog nodig.
Vooraf: waar de zak wacht tot het zover is
De zak of de mand met pakjes heeft een eigen plek nodig, en die plek is zelden waar hij vanzelf terechtkomt. Achter een deur staat hij in de weg zodra iemand naar de keuken loopt. Midden in de kamer wordt hij twintig keer aangeraakt voor er ook maar iets uit mag.
Reserveer een halve vierkante meter vloer tegen een wand, buiten de looproute van de bank naar de keuken, het liefst naast de stoel van degene die straks voorleest. Vanaf dat punt gaat elk pakje één keer door de kamer in plaats van heen en weer. In een kamer waar de bank met de rug naar de doorloop staat, is de hoek naast de bank meestal de enige plek die aan alle drie de voorwaarden voldoet.
Vooraf: eten dat de hele avond doorgaat
Er wordt deze avond niet één keer gegeten maar de hele tijd een beetje, en dat vraagt om schalen die blijven staan zonder telkens bijgevuld te worden. Pepernoten, chocoladeletters en mandarijnen komen er in golven doorheen, en een platte schaal is halverwege leeg terwijl er nog voorraad in de keuken staat.
Een tweelaags plateau lost dat op zonder extra bladruimte te kosten. De Posy in natural resin is 34 cm breed en 33,5 cm hoog: hij beslaat de voetafdruk van één schaal en biedt de inhoud van twee, en door de hoogte blijft de bovenste laag zichtbaar ook als er iemand voor zit. Op een salontafel waar verder een blad met glazen staat, is dat het verschil tussen twee keer opstaan en nul keer.
Voor de zithoek zelf is een zwaardere schaal handiger dan een lichte, want er wordt de hele avond in gegraaid. De Lola in kwartszand en polyresin meet 36 bij 39 cm en weegt 3 kg, waardoor hij op zijn plek blijft staan als er drie handen tegelijk in gaan. De rest van de dienbladen en schalen volgt dezelfde logica: hoe drukker de avond, hoe zwaarder en lager het serviesgoed mag zijn.
Tijdens: licht om een gedicht bij te lezen
Hier gaat het het vaakst mis. De kamer wordt gedimd voor de sfeer, en dan blijkt dat niemand het handschrift op een gedicht kan ontcijferen zonder zijn telefoon erbij te pakken. Kaarslicht geeft ongeveer evenveel licht als een nachtlamp, en een gedicht van tien regels in blauwe pen op donker papier is daar te veel voor gevraagd.
Houd daarom één lichtpunt achter de hand dat fel genoeg is om bij te lezen, en zet dat achter of naast de plek waar voorgelezen wordt, niet ertegenover. Licht van voren schijnt in de ogen van de rest van de kamer; licht van achteren over de schouder valt precies op het papier. Een schemerlamp naast de fauteuil met een warm gekleurde lamp doet dat werk, en gaat weer uit zodra het volgende pakje aan de beurt is.
De rest van de kamer mag intussen laag blijven. Één heldere plek en verder zacht licht leest rustiger dan een plafondlamp die alles tegelijk aanzet.
Tijdens: iedereen binnen armlengte van zijn glas
Op deze avond zitten er meer mensen in de kamer dan de zithoek eigenlijk bedient. Er komen eetkamerstoelen bij, iemand zit op de vloer tegen de bank aan, en de salontafel raakt bedolven onder papier voor de derde ronde begint. Wie dan zijn glas neerzet, doet dat op de grond.
Loop de zitplekken van tevoren af zoals je dat ook zou doen bij de vraag of elke stoel een eigen tafeltje nodig heeft: ga zitten en steek je arm uit. Wat je zo aanraakt, telt. De twee bijgeschoven stoelen komen bijna altijd op niets uit, en daar zet je vooraf iets neer. Een kruk, een poef met een blad erop of het uiteinde van het dressoir zijn goed genoeg voor één avond; er hoeft niets voor gekocht te worden.
Voor de vloerzitters geldt hetzelfde. Een blad op de grond naast de bank vangt de glazen op die anders in het papier verdwijnen, en verhuist na afloop in één keer naar de keuken.
Na afloop: eerst het papier, dan de rest
Opruimen gaat het snelst als het papier als eerste weg is, want het papier is wat de rest onzichtbaar maakt. Zet daarom voor het begin twee dingen klaar: een grote zak of doos voor het papier, en een kleiner bakje voor wat bewaard wordt. In dat bakje gaan de gedichten, de naamkaartjes en de linten die volgend jaar weer meegaan.
Scheid het meteen, want achteraf uitzoeken lukt zelden. Cadeaupapier met glitter, folie of een plastic coating hoort bij het restafval en niet bij het oud papier; gewoon bedrukt papier mag er wel bij. Wie dat tijdens het opruimen in twee zakken doet, is er die avond klaar mee.
Wat overblijft zijn de dozen en de dingen zelf. Leg die op één stapel bij de trap of bij de deur in plaats van terug de kamer in, zodat iedereen de volgende ochtend zijn eigen spullen meeneemt.
De volgende ochtend
De tafel is om acht uur weer van het ontbijt, en dat lukt alleen als de aankleding van gisteren op één plek staat. Het dienblad met de kaarsen gaat als geheel naar het dressoir, de schalen naar de keuken, en de tafel is leeg voordat de eerste beker koffie erop staat.
Chocolade en mandarijnen laten sporen na op resin en polyresin. Neem die schalen af met een zachte, licht vochtige doek en droog ze daarna meteen; vocht dat blijft staan trekt in de glans. Zet ze niet in de vaatwasser en leg ze ook niet in de volle zon, want hars verkleurt daarvan op den duur.
Een paar weken later krijgt dezelfde tafel opnieuw een rol, en dan is de opgave een andere: voor oudejaarsavond zijn drie ingrepen genoeg. Wat vanavond gewerkt heeft, staat dan al schoon in de kast.
