Waarom de diagonaal een slechte naam heeft
Het advies om meubels los van de muur te zetten is inmiddels gemeengoed. De diagonaal is dat niet. Zet een fauteuil onder een hoek van vijfenveertig graden neer en er komt vrijwel altijd iemand die hem rechtzet, met het argument dat het scheef staat.
Die reflex komt ergens vandaan. In de jaren negentig stond in half Nederland een televisie diagonaal in de hoek, met een hoekkast eronder en een videorecorder erin, en toen die beeldbuizen verdwenen ging de hoekopstelling mee de container in. Wat overbleef is een smaakoordeel dat zich voordoet als een ruimtelijke wet: recht is netjes, schuin is rommelig.
Dat oordeel klopt niet. Een kamer heeft geen voorkeur voor rechte hoeken; jouw ogen hebben dat, en alleen omdat de wanden toevallig haaks staan. Zodra je bekijkt wat een meubel moet dóen, blijkt de diagonaal in een flink aantal kamers gewoon de betere stand, en niet als noodgreep maar als eerste keus.
Deze stelling gaat over losse zitmeubels, niet over kasten. Wat wel en niet tegen de muur hoort staat uitgewerkt in het stuk over meubels van de wand trekken; hier gaat het over de stand van wat je daarna in de kamer zet.
Een schuin meubel lost drie dingen op die een recht meubel niet kan
Neem een woonkamer met een raam in de ene wand, een openslaande deur in de tweede en een doorgang naar de keuken in de derde. Er is één hele wand over en daar staat de bank al. Waar zet je de tweede zitplek?
Recht tegen de resterende muur kijkt die stoel naar de zijkant van de bank. Recht tegenover de bank blokkeert hij de doorgang. De enige stand waarin hij naar de bank kijkt én uit de looproute blijft, is schuin.
Dat is het eerste wat de diagonaal doet: hij maakt zichtlijnen mogelijk die de wanden niet toestaan. In een kamer waarin geen twee vlakken tegenover elkaar liggen die allebei vrij zijn, is een hoek van vijfenveertig graden geen versiering maar rekenwerk.
Het tweede is dat een schuin meubel de kamer optisch verlengt. De diagonaal is de langste lijn in elke rechthoekige ruimte. Een meubel dat die lijn volgt laat het oog de langste afstand afleggen, en dat is precies het effect dat mensen zoeken als ze zeggen dat een kamer ruimer moet lijken.
Het derde is de omgang met een schuin element dat er al is. Een schoorsteenmantel in een hoek, een erker, een aanbouw met een niet-haakse muur, een trap die de kamer indraait: in zo'n kamer is de haakse opstelling juist de vreemde. Een rond daybed van 167 bij 165 cm is de duidelijkste illustratie, want zo'n meubel heeft helemaal geen kant om tegen een muur te leggen. Niemand noemt dat scheef. Bij een fauteuil met vier poten heet hetzelfde ineens slordig.
De driehoek achter het meubel is geen verspilling
Het sterkste bezwaar tegen de diagonaal gaat over de ruimte die erachter overblijft: een driehoek tegen de hoek aan, waar niets meer in past.
Dat bezwaar klopt alleen als je die punt leeg laat. In de praktijk is het de bruikbaarste vierkante meter van de hele kamer, want het is de enige plek waar iets kan staan zonder in de weg te staan.
Een vloerlamp van 145 cm hoog met een voet van 30 cm diep verdwijnt in zo'n hoek en verlicht van daaruit precies de stoel ervoor. Wat je daarmee wint is dat de lichtbron achter je schouder staat in plaats van in je gezicht, wat bij een lamp naast een rechte stoel zelden lukt.
Volume werkt er net zo goed. Een losse sakura bloesemboom van 120 tot 125 cm hoog en 90 tot 100 cm breed in een vaas vult die punt in de breedte en houdt hem in de hoogte open, waardoor de hoek achter de stoel diepte krijgt in plaats van een blinde vlek te worden. Dat is ook meteen het antwoord op het verwijt dat een schuin meubel de hoek verwaarloost: het meubel maakt de hoek juist bruikbaar, mits je er iets neerzet.
Er is één vaste voorwaarde. De achterkant van het schuine meubel wordt zichtbaar, dus die moet er goed uitzien. Een fauteuil met een afgewerkte rug kan schuin; een tweedehands bank met een kale multiplexrug kan dat niet. Wie in de fauteuils en loungestoelen kijkt met de diagonaal in gedachten, koopt dus vooral op de rugkant.
Waar de stelling niet opgaat
Eerlijk is eerlijk: er zijn kamers waarin diagonaal plaatsen aantoonbaar slechter uitpakt.
In een smalle kamer, tot ongeveer drie meter breed, kost de diagonaal meer dan hij oplevert. Een meubel dat schuin staat neemt in beide richtingen ruimte in, en in een smalle ruimte is er maar één richting die je kunt missen. Daar blijft rechtdoor de betere keus.
Bij twee schuine meubels in dezelfde kamer wordt het rommelig, en dat is precies de indruk waar de diagonaal zijn reputatie aan te danken heeft. Eén hoek van vijfenveertig graden leest als een beslissing. Twee verschillende hoeken lezen als een verhuizing die halverwege is blijven staan.
In een kamer met sterke lijnen in de vloer, zoals een lange plankenvloer of een tegelpatroon met een duidelijke richting, vecht een schuin meubel met de vloer. Op een egaal kleed valt datzelfde meubel juist op zijn plek, omdat het kleed de nieuwe richting overneemt.
En in een open woonruimte waarin de zones al door de meubels worden afgebakend, verstoort een diagonaal de grenzen die je net getrokken hebt. Daar doet de rug van een bank het werk van een muur, en een muur zet je niet schuin. Hoe die verdeling werkt staat in het stuk over zones in een open woonruimte.
Blijft over: de gewone rechthoekige kamer met te veel deuren en één vrije wand. Daar is de diagonaal geen laatste redmiddel maar de eerste stand die je zou moeten proberen, ruim voordat je gaat schuiven met wat er toch al haaks stond.
