De kast leeghalen is de snelste winst
Zet twee lege dozen naast je en haal de kast helemaal leeg. Niet plank voor plank, want dan schuif je hetzelfde probleem alleen naar rechts. Alles eraf, de planken even afnemen, en pas daarna kijken naar wat je in handen hebt.
Sorteer in drie stapels. Boeken die blijven, objecten die blijven, en spullen die eigenlijk ergens anders horen: opladers, losse kaarsen, de handleiding van de wasmachine, dat ene bekertje van de kinderen. Die derde stapel is bij bijna iedereen groter dan verwacht, en hij verklaart meestal de helft van de onrust in de kast.
Meet daarna je planken op, en let vooral op de diepte. Die bepaalt wat er goed staat en wat er verloren gaat. Een pocket is ongeveer 13 cm diep, een gebonden roman rond de 15 cm en een groot fotoboek loopt richting 30 cm. Op een diepe plank staat een rij pockets dus met een flinke laag lucht erachter, en die lucht leest als een gat zodra je een meter achteruit gaat staan. In een open kast zoals de wandkast Ellington van 220 cm hoog met zes ovale planken is diepte juist prettig, want daar kun je achter een rij boeken een object neerzetten dat er half bovenuit komt.
De hoogte tussen twee planken telt net zo goed mee. Een gebonden boek is meestal 22 tot 25 cm hoog, dus onder een plankafstand van 30 cm blijft er nauwelijks lucht over en staat alles klem. Zit je vast aan verstelbare planken, geef de onderste vakken dan 35 tot 40 cm en de bovenste iets minder. Grote formaten en zware stapels horen laag, kleine dingen hoog, en dat is niet alleen visueel: een kast met het gewicht bovenin voelt onrustig in een kamer.
Kijk tot slot hoeveel planken je echt wilt vullen. Zes planken hoeven er geen zes vol te zijn. Twee planken die halfvol staan doen meer voor het geheel dan zes die tot de rand toe volgestouwd zijn, en welke kastmaat bij welke kamer hoort staat uitgebreider in kast of vitrinekast in de woonkamer.
De verdeling per plank: tweederde is vol
Per plank werkt een verhouding van ongeveer tweederde boeken en eenderde de rest. Op een plank van 90 cm breed komt dat neer op zo'n 60 cm boeken en 30 cm voor een object plus lucht. Vul je die laatste 30 cm ook met boeken, dan valt er niets meer op, want alles heeft dezelfde hoogte en dezelfde afstand.
De lucht is daarbij geen restje. Reken per plank op minstens een handbreed leeg oppervlak, links, rechts of tussen twee blokken in. Dat is de ruimte waarin je oog rust en waardoor de rest scherper wordt. Hetzelfde principe geldt op een dressoir of vensterbank en is uitgewerkt in leeg laten is ook inrichten.
Voor het object naast de boeken zoek je iets met volume, niet met detail. Kleine snuisterijen verdwijnen tussen boekruggen; een gesloten vorm van vijftien tot twintig centimeter houdt stand. Het ornament knoop van 15x15x15 cm in wit met gouden marmerlook is zo'n formaat: massief genoeg om een half lege plank af te maken, klein genoeg om niet de hele plank op te eisen. Een koraaldecoratie van 19,5 cm breed op een ronde voet doet hetzelfde werk, met een onregelmatiger silhouet dat het strakke ritme van de ruggen breekt. In de decoratieve objecten zitten meer vormen in die maatklasse.
Niet elke plank hoeft trouwens hetzelfde te doen. In een kast van vijf of zes planken zijn er hooguit twee die echt bekeken worden: die op ooghoogte en die er net onder. Daar zet je de mooiste combinatie neer. De planken daarboven en daaronder mogen gewoon boeken zijn, netjes op een rij, zonder object ernaast. Dat verschil in aandacht is precies wat een kast er verzorgd laat uitzien zonder dat je er twee zaterdagen in stopt.
Verdeel die objecten daarna over de kast in plaats van per plank. Vier planken met elk precies één beeldje ernaast wordt een patroon, en een patroon ziet er bedacht uit. Twee objecten op de ene plank en geen op de volgende leest rustiger.
Liggend, staand en de kleur van de ruggen
Een kast waarin alles rechtop staat, leest als een boekhandel. Een kast waarin alles ligt, leest als een verhuizing. De afwisseling doet het werk.
Houd liggende stapels kort: drie tot vier boeken, samen ongeveer tien tot vijftien centimeter hoog. Hoger wordt het een toren en dan pak je er nooit meer iets uit. Zo'n stapel heeft twee functies. Hij onderbreekt de rij staande ruggen, en hij is een sokkel: het object dat je erop zet komt hoger te staan dan de rest van de plank en wordt daarmee vanzelf het middelpunt. Waarom een verhoging zoveel scheelt, staat in decoratie op een verhoging.
Staande boeken hebben aan het eind van de rij iets nodig dat ze tegenhoudt, anders zakken ze scheef en dat is het beeld dat je juist wilde oplossen. De boekenstandaards Fancy black van 16,5 cm hoog en 15 cm diep in zwart marmer met kristal doen dat en tellen tegelijk mee als object. Let bij boekensteunen op de diepte: 15 cm past onder een gebonden roman, maar onder een fotoboek van 30 cm diep steekt hij er niet ver genoeg onder om gewicht te maken. Voor de zwaarste boeken werkt een steun van marmer of steen beter dan een van metaal, simpelweg omdat hij zelf meer weegt.
Kijk daarna ook eens naar de kast als geheel, niet naar de losse planken. Als de liggende stapels op elke plank op dezelfde plek liggen, ontstaat er een verticale streep door de kast die je oog steeds naar beneden trekt. Zet ze om en om: links op de bovenste plank, rechts op de tweede, midden op de derde. Datzelfde geldt voor de objecten. Twee dingen van gelijke hoogte recht boven elkaar vallen op als een fout, ook als niemand kan zeggen waarom.
Dan de kleur. Ruggen op kleur sorteren tot een regenboog is een sterk beeld op een foto en een lastig systeem in huis, omdat je daarna niets meer terugvindt. Wat wel werkt: haal de stofomslagen van de drukste exemplaren af, want de linnen band eronder is vrijwel altijd rustiger. Groepeer daarna in blokken van vier of vijf boeken die qua toon bij elkaar horen, met een blok van een afwijkende kleur ertussen. Zo krijgt de kast rust zonder dat hij een display wordt.
De kast nalopen voor je klaar bent
Ga drie meter achteruit, of ga zitten op de plek waar je normaal zit. Vanaf de bank zie je iets anders dan van armlengte, en de kast moet het vanaf de bank doen. Loop dan deze punten na:
- Staat er op elke plank minstens een handbreed leeg? Zo niet, haal er iets af in plaats van iets bij te schuiven.
- Zijn er twee planken die er identiek uitzien? Verplaats één object en het patroon is weg.
- Ligt er ergens een stapel van meer dan vijf boeken? Splits hem.
- Steekt er iets voorbij de voorrand van de plank? Alles op één denkbeeldige lijn houden, ongeveer twee centimeter achter de rand, scheelt meer dan je zou denken.
- Zit er te veel klein spul in? Vervang drie kleine dingen door één groter ding.
- Is er iets te lezen op ooghoogte? De boeken die je echt gebruikt horen tussen 120 en 160 cm, de rest mag hoger of lager.
Papieren rommel die je niet kwijt kunt hoort in een gesloten vorm. Linnen boekendozen in oplopende maten, van 27x23 cm tot 33x25 cm, stapelen als een boekenstapel en verbergen wat erin zit; ze doen in een kast hetzelfde als een dienblad op een salontafel. Voor de rest van dat probleem is er opbergen in het zicht.
En laat de kast een week staan voordat je er weer aan sleutelt. Wat op de dag zelf leeg voelt, blijkt na een paar avonden meestal precies goed.
