Een lege onderzetter beschermt niets
Op talloze salontafels ligt hetzelfde tafereel: vier onderzetters, keurig uitgewaaierd, met niets erop. Op de eettafel het grotere formaat, zes placemats op een tafel waar tot vanavond niemand aan gaat zitten.
Ze doen op dat moment precies niets. Er staat geen glas op, er ligt geen bord op, en het enige wat ze uitstralen is een waarschuwing over een vlek die nog niet bestaat. Ondertussen liggen er wel zes extra vlakken op je tafel, met zes randen en zes schaduwen, op een blad dat je waarschijnlijk hebt uitgekozen omdat het mooi was.
Mijn stelling is dus eenvoudig. Onderzetters en placemats zijn gebruiksvoorwerpen en geen decoratie, en ze horen binnen handbereik te liggen in plaats van in het zicht. Je pakt ze als er iets op tafel komt, en daarna gaan ze terug.
Dat is geen kwestie van smaak maar van wat het beeld doet. Een eettafel van 220 cm die je in zes rechthoeken van 45 cm verdeelt, oogt korter dan hij is, omdat je oog de tafel niet meer in één keer overziet maar zes keer opnieuw begint. Precies hetzelfde gebeurt op een salontafel, alleen in het klein.
Waar ze wel voor bedoeld zijn
Bescherming is echt, en het is specifieker dan mensen denken. Water op een gelakte of gefineerde tafel doet vrijwel niets zolang je het binnen een uur wegveegt. Wat schade geeft is warmte en zuur.
Een warme mok op geolied eiken drukt vocht in de porie en laat een witte ring achter die je alleen met opnieuw oliën wegkrijgt. Een glas rode wijn dat omvalt op travertijn of marmer etst het oppervlak binnen minuten, en dat is een chemische reactie die je met poetsen niet terugdraait. Op een blad van resin of hoogglans lak is een hete pan het probleem en een koud glas niet. Welk materiaal welke zwakke plek heeft, staat uitgewerkt in het materiaal van een salontafel kiezen.
Dat betekent dat je onderzetters niet nodig hebt voor elk glas, maar wel klaar wilt hebben liggen voor koffie, thee en wijn. En daar is de houder de oplossing die het probleem netjes wegneemt. De Yora onderzetters, zes stuks in een houder van 10 bij 10 bij 4 cm staan als één klein object op tafel in plaats van als zes losse vlakken, en je pakt er een af op het moment dat er iets komt. Eén object dat je kunt oppakken slaat zes objecten die je moet ontwijken.
Ligt de tafel vol met steen, dan mag de onderzetter dat gerust ook zijn. Een set marmeren onderleggers van 10 bij 10 cm in bruin valt weg tegen een marmeren dienblad omdat het dezelfde tekening en dezelfde koelte heeft, en dat is de enige situatie waarin een onderzetter die blijft liggen mij niet stoort.
Placemats: één maaltijd, geen halfjaar
Bij placemats is mijn bezwaar groter, omdat ze meer oppervlak innemen en langer blijven liggen.
Een placemat dekt ongeveer 45 bij 33 cm af. Op een tafel voor zes is dat bijna een vierkante meter textiel of kunststof, en die laag ligt precies over het deel van de tafel dat je ziet als je binnenkomt. Heb je een tafel met een mooi blad, een travertijnlook, een eikenhouten nerf, een gezandstraald steenblad, dan verstop je met permanente placemats de reden waarom je die tafel hebt gekocht.
Er is bovendien een onderhoudsargument. Textiele placemats vangen kruimels, houden vet vast en moeten dus vaker de was in dan iemand van plan is. Harde mats van kunstleer of resin schuiven bij het snijden weg, wat op een gladde tafel elke maaltijd een klein irritatiepunt is.
Voor de gelegenheid werken ze uitstekend. Een gedekte tafel voor gasten mag gelaagd zijn, want dan is de tafel zelf even het decor en niet het onderwerp. Wat er dan verder op hoort staat in wat er op de eettafel staat als er niet gegeten wordt. De rest van het jaar is een kale tafel met één ding in het midden sterker, en dat ene ding mag gerust een dienblad zijn dat de losse spullen bij elkaar houdt.
Waar deze stelling niet opgaat
Er zijn huishoudens waarin ik ongelijk heb, en die zijn het benoemen waard, want anders is dit alleen een mening over hoe een lege tafel eruitziet.
Het duidelijkste geval is een huis met kleine kinderen. Als er drie keer per dag gemorst wordt, is opruimen en weer neerleggen een handeling die je binnen twee weken niet meer doet. Dan is de eerlijke conclusie dat de mats blijven liggen, en dat je ze kiest op afwasbaarheid en op een kleur die dicht bij de tafel ligt, zodat het blad optisch heel blijft.
Het tweede geval is een glazen tafel. Glas krast, glas geeft geluid bij elk bord, en glas laat elke vingerafdruk zien. Daar doet een mat werk dat een kale tafel niet kan overnemen.
Het derde is de tafel die de hele dag bureau is. Wie aan de eettafel werkt, zet er een laptop, een beker en een muis op, en dan is een vaste onderlegger op die ene plek praktischer dan hem twintig keer per week verplaatsen.
En als je eenmaal weet dat ze blijven liggen, kies dan tenminste materiaal dat bij de tafel hoort in plaats van ertegenin. Een set onderzetters in marmerlook, 10 bij 10 cm in caramel, bruin en taupe valt op een warm houten blad nauwelijks op, terwijl vier zwart-witte schijven op datzelfde blad vier gaten maken. De rest van de sets staat bij de wijn- en baraccessoires.
